Khám sức khoẻ định kỳ: nên làm gì và bao lâu một lần

Khám sức khoẻ định kỳ là việc nên làm — nhưng có ích nhất khi khám đúng thứ cần khám.

Mục đích của khám định kỳ

• Phát hiện sớm các vấn đề chưa có triệu chứng — huyết áp cao, đường huyết cao, mỡ máu cao thường không có biểu hiện gì trong nhiều năm.
• Tầm soát một số bệnh theo tuổi và giới.
• Đánh giá và tư vấn về lối sống.
• Cập nhật tiêm chủng.
• Có một hồ sơ theo dõi theo thời gian.

Bao lâu một lần

Không có một con số đúng cho tất cả mọi người.

Tần suất phụ thuộc:

• Tuổi.
• Giới.
• Bệnh đang có.
• Tiền sử gia đình.
• Lối sống — hút thuốc, uống rượu, ít vận động, thừa cân.
• Nghề nghiệp và phơi nhiễm.

Nên hỏi bác sĩ để có lịch phù hợp với riêng mình.

Các mục cơ bản

Hỏi bệnh và khám

• Tiền sử bản thân và gia đình.
• Thuốc đang dùng.
• Lối sống — ăn uống, vận động, thuốc lá, rượu, giấc ngủ, căng thẳng.
• Khám lâm sàng.

Các chỉ số cơ bản

• Huyết áp — đơn giản nhưng quan trọng bậc nhất.
• Cân nặng, chiều cao, vòng bụng.
• Mạch.

Xét nghiệm cơ bản

Tuỳ tuổi và yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể đề nghị:

• Công thức máu.
• Đường huyết.
• Mỡ máu.
• Chức năng gan, thận.
• Xét nghiệm nước tiểu.

Các mục hay bị quên

• Khám răng định kỳ.
• Khám mắt — đặc biệt quan trọng với người đái tháo đường và người trên tuổi trung niên.
• Kiểm tra thính lực ở người cao tuổi.
• Cập nhật tiêm chủng.
• Đánh giá sức khoẻ tinh thần.

Tầm soát theo tuổi và giới

Một số bệnh có chương trình tầm soát riêng theo độ tuổi và giới tính.

Nên hỏi bác sĩ: "Ở tuổi tôi và với tiền sử gia đình của tôi, nên tầm soát những gì?"

Câu hỏi này hữu ích hơn nhiều so với việc chọn một gói khám có sẵn.

Về việc làm nhiều xét nghiệm

Nhiều hơn không đồng nghĩa với tốt hơn.

Vấn đề của xét nghiệm không cần thiết

• Có thể cho kết quả lệch nhẹ không có ý nghĩa bệnh lý.
• Dẫn tới lo lắng không cần thiết.
• Dẫn tới các thăm dò tiếp theo, đôi khi có rủi ro.
• Tốn kém.

Nên chọn xét nghiệm dựa trên tư vấn của bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Chuẩn bị trước khi đi khám

• Hỏi trước xem có cần nhịn ăn không và bao lâu.
• Mang kết quả khám cũ để so sánh.
• Mang danh sách thuốc đang dùng.
• Hỏi xem có cần ngưng thuốc gì trước khi xét nghiệm không — đừng tự ngưng.
• Ghi sẵn các thắc mắc về sức khoẻ.
• Đi vào buổi sáng nếu cần nhịn ăn.
• Ngủ đủ, không uống rượu tối hôm trước.

Đọc kết quả

Nguyên tắc

• Đừng tự tra cứu và tự kết luận.
• Một chỉ số lệch nhẹ không phải lúc nào cũng có ý nghĩa.
• Kết quả phải được đọc trong bối cảnh cụ thể — tuổi, giới, bệnh nền, thuốc đang dùng.
• Xu hướng qua nhiều lần quan trọng hơn một con số đơn lẻ.

Nên hỏi bác sĩ

• "Kết quả này có ý nghĩa gì với tôi?"
• "Có cần làm gì thêm không?"
• "Tôi cần thay đổi gì trong lối sống?"
• "Bao lâu nên kiểm tra lại?"

Lưu giữ và theo dõi

• Giữ tất cả kết quả theo thứ tự thời gian.
• Chụp ảnh lưu trong điện thoại.
• Mang theo khi đi khám lần sau.
• Ghi lại các chỉ số quan trọng để theo dõi xu hướng.
• Giữ cả thông tin về dị ứng và tiêm chủng.

Điều quan trọng hơn cả việc đi khám

Khám định kỳ chỉ phát hiện vấn đề — thay đổi lối sống mới là thứ phòng được bệnh.

• Không hút thuốc.
• Hạn chế rượu bia.
• Vận động đều đặn.
• Ăn nhiều rau xanh, hạn chế muối, đường, đồ chế biến sẵn.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Ngủ đủ.
• Quản lý căng thẳng.
• Uống thuốc đều nếu đã được chỉ định.

Một kết quả khám tốt mà vẫn giữ thói quen có hại thì không có nhiều ý nghĩa.

Với người đã có bệnh mạn tính

• Tái khám theo lịch của bác sĩ — quan trọng hơn khám tổng quát chung chung.
• Theo dõi tại nhà theo hướng dẫn — huyết áp, đường huyết.
• Ghi sổ theo dõi.
• Uống thuốc đều, không tự ngưng khi thấy khoẻ.
• Báo bác sĩ khi có triệu chứng mới.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Hỏi bác sĩ nên tầm soát gì với tuổi và tiền sử gia đình của mình thay vì chọn một gói có sẵn.
2. Làm nhiều xét nghiệm không đồng nghĩa với tốt hơn — kết quả lệch nhẹ có thể gây lo lắng không cần thiết.
3. Thay đổi lối sống mới là thứ phòng được bệnh — khám chỉ giúp phát hiện.

Câu hỏi thường gặp