Buồn nôn và nôn: xử lý và những dấu hiệu cần chú ý

Buồn nôn và nôn là triệu chứng, không phải bệnh. Điều quan trọng là tìm ra nguyên nhân phía sau.

Các nguyên nhân thường gặp

Đường tiêu hoá

• Nhiễm virus đường tiêu hoá — kèm tiêu chảy.
• Ngộ độc thức ăn — xuất hiện sau một bữa cụ thể.
• Ăn quá no, đồ khó tiêu.
• Trào ngược.
• Viêm dạ dày.

Không phải tiêu hoá

• Say tàu xe.
• Ốm nghén.
• Đau nửa đầu.
• Chóng mặt do rối loạn tiền đình.
• Tác dụng phụ của thuốc.
• Rượu.
• Căng thẳng, lo âu.
• Đau dữ dội ở bất cứ đâu.

Nguyên nhân cần loại trừ

• Vấn đề trong ổ bụng cần mổ — kèm đau bụng dữ dội.
• Tăng áp lực trong sọ — kèm đau đầu.
• Nhồi máu cơ tim — có thể biểu hiện bằng buồn nôn và khó chịu vùng thượng vị.
• Rối loạn chuyển hoá.

Xử lý tại nhà

Ngay sau khi nôn

• Nghỉ ngơi, không ăn uống ngay.
• Súc miệng bằng nước.
• Ngồi hoặc nằm đầu cao, không nằm ngửa phẳng.
• Không khí thoáng.

Bắt đầu uống lại

• Chờ khoảng một giờ.
• Bắt đầu bằng từng ngụm nước rất nhỏ.
• Cách vài phút một ngụm.
• Nếu giữ được thì tăng dần.
• Nếu nôn lại — nghỉ tiếp rồi bắt đầu lại từ thìa nhỏ.
• Dung dịch bù nước điện giải nếu nôn nhiều.

Bắt đầu ăn lại

• Khi đã giữ được nước vài giờ.
• Bắt đầu bằng đồ nhạt, khô — bánh quy nhạt, cháo loãng, cơm.
• Ăn ít một.
• Tránh dầu mỡ, đồ cay, đồ quá ngọt.
• Tránh sữa trong vài ngày đầu nếu thấy khó chịu.

Các cách giảm buồn nôn

• Không khí thoáng, tránh mùi nồng.
• Gừng — trà gừng loãng, kẹo gừng.
• Thở chậm và sâu.
• Chườm mát trán, gáy.
• Tránh nằm ngay sau ăn.
• Nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh.

Say tàu xe

Cách giảm

• Ngồi ghế trước hoặc giữa xe.
• Nhìn về phía xa, cố định — không nhìn cảnh vật lướt qua.
• Không đọc sách, không dùng điện thoại.
• Mở cửa cho thoáng.
• Ăn nhẹ trước khi đi — không để bụng quá đói cũng không quá no.
• Tránh mùi nồng trong xe.
• Nhắm mắt nghỉ.
• Hỏi dược sĩ về thuốc nếu hay bị — thường phải uống trước khi đi.

Ốm nghén

• Ăn ít một, nhiều lần.
• Ăn nhẹ ngay khi vừa dậy, trước khi ra khỏi giường.
• Tránh mùi gây khó chịu.
• Uống nước giữa các bữa thay vì trong bữa.
• Gừng có thể giúp.
• Nghỉ ngơi đủ.
• Không tự dùng thuốc — hỏi bác sĩ sản khoa.

Đi khám nếu nôn nhiều tới mức không ăn uống được, sụt cân, hoặc có dấu hiệu mất nước.

Nôn ở trẻ em

Xử lý

• Cho uống từng thìa nhỏ, cách vài phút.
• Dung dịch bù nước điện giải.
• Trẻ bú mẹ tiếp tục bú, bú ngắn và nhiều lần.
• Không ép ăn.
• Đặt nằm nghiêng khi ngủ để tránh sặc.
• Không tự dùng thuốc chống nôn.

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Nôn tất cả những gì cho uống.
• Có dấu hiệu mất nước — tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt, mắt trũng.
• Li bì, khó đánh thức.
• Nôn ra dịch xanh.
• Nôn ra máu.
• Bụng chướng, đau bụng nhiều.
• Nôn vọt sau khi ngã va đầu.
• Sốt cao kèm cứng gáy.
• Trẻ sơ sinh nôn vọt sau mỗi cữ bú.

Khi nào cần đi khám — người lớn

Đi khám nếu

• Nôn kéo dài quá một đến hai ngày.
• Không uống được gì.
• Có dấu hiệu mất nước.
• Nôn tái đi tái lại nhiều đợt.
• Sụt cân.
• Nghi do thuốc đang dùng.
• Người cao tuổi, người có bệnh nền.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê.
• Đau bụng dữ dội.
• Đau đầu dữ dội kèm nôn vọt.
• Cứng gáy, sốt cao, lú lẫn.
• Đau ngực, vã mồ hôi, khó thở.
• Nôn sau chấn thương đầu.
• Không đi ngoài, không trung tiện được, bụng chướng.
• Nhìn mờ, nhìn đôi, yếu cơ sau khi ăn đồ đóng hộp.
• Lú lẫn, ngủ gà.

Hai điểm cần nhớ riêng

Nôn kèm đau đầu dữ dội

Đây là nhóm dấu hiệu cần khám ngay — có thể liên quan tới áp lực trong sọ hoặc nhiễm trùng màng não.

Buồn nôn kèm khó chịu vùng ngực ở người lớn tuổi

Cơn đau tim có thể biểu hiện bằng buồn nôn và tức nặng thượng vị, nhất là ở người cao tuổi và người đái tháo đường.

Kèm vã mồ hôi lạnh và khó thở thì cần đi cấp cứu, không cho là rối loạn tiêu hoá.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Sau khi nôn, bắt đầu lại bằng từng ngụm nước rất nhỏ chứ không uống nhiều một lúc.
2. Nôn ra máu, nôn kèm đau đầu dữ dội hoặc đau bụng dữ dội là phải đi cấp cứu.
3. Trẻ nôn tất cả những gì cho uống hoặc li bì khó đánh thức thì đi khám ngay.

Câu hỏi thường gặp