Đầy bụng khó tiêu: nguyên nhân và cách xử lý

Đầy bụng khó tiêu là than phiền rất thường gặp — và phần lớn không phải bệnh gì nghiêm trọng.

Nhưng cũng vì thế mà nhiều người chịu đựng nhiều năm, uống hết loại thuốc này tới loại thuốc khác, trong khi nguyên nhân nằm ở vài thói quen có thể sửa được.

Cảm giác đầy bụng là gì

Người bệnh thường mô tả:

• Nặng bụng, tức bụng trên sau ăn.
• Ăn một chút đã thấy no.
• Ợ hơi nhiều.
• Bụng chướng, quần áo chật hơn về chiều.
• Buồn nôn nhẹ.
• Cảm giác thức ăn nằm lì trong bụng.

Các nguyên nhân từ thói quen

Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất — và cũng dễ sửa nhất.

Ăn quá nhanh

Nhai không kỹ thì dạ dày phải làm việc nhiều hơn. Ăn nhanh cũng khiến cơ thể chưa kịp báo no, dẫn tới ăn quá nhiều.

Nuốt hơi

Nhiều người không biết mình đang nuốt rất nhiều không khí:

• Vừa ăn vừa nói chuyện.
• Uống bằng ống hút.
• Nhai kẹo cao su nhiều.
• Uống nước có ga.
• Ăn vội.

Hơi nuốt vào phải đi ra bằng cách nào đó — ợ hơi hoặc chướng bụng.

Ăn quá no

Nhất là bữa tối — bữa mà nhiều người ăn nhiều nhất trong ngày trong khi hoạt động sau đó lại ít nhất.

Nhiều dầu mỡ

Đồ béo làm dạ dày tiêu chậm hơn — đó là lý do sau bữa nhiều đồ chiên rán thường thấy nặng bụng lâu.

Nằm ngay sau ăn

Tư thế nằm làm thức ăn và dịch dạ dày dễ trào lên.

Căng thẳng

Ruột và não liên hệ chặt chẽ với nhau. Căng thẳng, lo lắng, ăn trong lúc vội đều ảnh hưởng tới tiêu hoá thật sự, không phải "tưởng tượng".

Các loại thức ăn hay gây hơi

• Các loại đậu.
• Bắp cải, súp lơ, hành tây.
• Khoai lang, khoai tây với một số người.
• Sữa và chế phẩm sữa — với người không dung nạp lactose.
• Nước ngọt có ga.
• Đồ ngọt nhiều.

Mỗi người nhạy với món khác nhau — ghi nhật ký ăn uống vài tuần sẽ thấy quy luật riêng của mình.

Không dung nạp lactose

Đây là nguyên nhân hay bị bỏ sót và khá phổ biến ở người Việt.

Dấu hiệu

• Đầy hơi, sôi bụng, tiêu chảy sau khi uống sữa.
• Xuất hiện sau ăn từ nửa giờ tới vài giờ.
• Không xảy ra với sữa chua hoặc phô mai ở nhiều người.

Cách xử lý

• Thử ngưng sữa vài tuần xem có đỡ không.
• Uống ít một, uống cùng bữa ăn thay vì uống lúc đói.
• Chuyển sang sữa chua.
• Dùng sữa đã tách lactose.
• Bảo đảm vẫn đủ canxi từ nguồn khác.

Các thói quen nên sửa

Khi ăn

• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Đặt đũa xuống giữa các miếng.
• Không vừa ăn vừa xem điện thoại — dễ ăn quá nhiều mà không nhận ra.
• Ăn vừa đủ, không ăn tới mức căng bụng.
• Chia nhỏ bữa nếu hay đầy — ăn ít hơn nhưng nhiều lần hơn.

Sau khi ăn

• Không nằm ngay — đợi ít nhất vài chục phút.
• Đi bộ nhẹ nhàng.
• Không thắt lưng quá chặt.
• Không tập nặng ngay sau ăn.

Bữa tối

• Ăn sớm hơn, cách giờ ngủ vài tiếng.
• Ăn nhẹ hơn bữa trưa.
• Hạn chế đồ chiên rán buổi tối.

Biện pháp làm dễ chịu tức thì

• Đi bộ nhẹ.
• Chườm ấm bụng.
• Uống nước ấm.
• Trà gừng ấm — nhiều người thấy dễ chịu.
• Xoa bụng theo chiều kim đồng hồ.
• Nới lỏng quần áo.
• Thở sâu, thư giãn.

Về thuốc

• Hỏi dược sĩ trước khi mua — mô tả rõ triệu chứng và thời điểm xuất hiện.
• Nói rõ nếu đang dùng thuốc khác.
• Không tự dùng men tiêu hoá kéo dài khi chưa biết nguyên nhân.
• Không tự dùng thuốc giảm tiết axit dài ngày mà chưa đi khám.
• Nếu phải dùng thuốc liên tục nhiều tháng — đó là lý do để đi khám, không phải lý do để mua thêm.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Triệu chứng kéo dài nhiều tuần không đỡ dù đã sửa thói quen.
• Ngày càng nặng hơn.
• Phải dùng thuốc liên tục.
• Ảnh hưởng tới ăn uống, sinh hoạt.
• Xuất hiện mới ở người trên tuổi trung niên.
• Có tiền sử gia đình bệnh dạ dày.

Các dấu hiệu cần khám sớm

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Nuốt nghẹn, nuốt vướng.
• Nôn kéo dài, nôn ra máu.
• Phân đen như hắc ín.
• Thiếu máu, da xanh, mệt nhiều.
• Đau bụng ngày càng nặng.
• Sờ thấy khối ở bụng.
• Chán ăn kéo dài.

Nhóm dấu hiệu này không nên chờ đợi.

Đi cấp cứu nếu

• Đau bụng dữ dội đột ngột.
• Bụng cứng, đau khi ấn.
• Nôn ra máu.
• Đi ngoài ra máu nhiều.
• Đau ngực kèm vã mồ hôi — có thể là tim, không phải dạ dày.

Một lưu ý quan trọng

Đau vùng bụng trên đôi khi không phải từ dạ dày.

Cơn đau tim ở một số người biểu hiện như khó tiêu, tức nặng vùng thượng vị, buồn nôn, vã mồ hôi.

Nếu đau vùng bụng trên kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở, đau lan lên vai hoặc hàm — cần đi cấp cứu ngay, đừng cho là khó tiêu.

Cách tìm nguyên nhân của riêng mình

Ghi nhật ký trong vài tuần:

• Ăn gì, lúc mấy giờ.
• Bao lâu sau thì khó chịu.
• Mức độ khó chịu.
• Hôm đó có căng thẳng không.
• Ngủ thế nào.

Sau vài tuần thường thấy quy luật rõ ràng — và đây cũng là thông tin rất hữu ích nếu phải đi khám.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phần lớn đầy bụng đến từ thói quen — ăn nhanh, ăn no, nằm ngay sau ăn, nhiều dầu mỡ.
2. Sụt cân, nuốt nghẹn, nôn ra máu hoặc phân đen là nhóm dấu hiệu phải đi khám sớm.
3. Đau bụng trên kèm vã mồ hôi và khó thở có thể là tim — đi cấp cứu, đừng cho là khó tiêu.

Câu hỏi thường gặp