Ợ chua và trào ngược: sửa thói quen trước khi dùng thuốc

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch từ dạ dày trào ngược lên thực quản.

Rất nhiều người sống chung với nó nhiều năm, uống hết loại thuốc này tới loại khác — trong khi vài thay đổi đơn giản có thể giúp rõ rệt.

Các biểu hiện

Kiểu điển hình

• Ợ chua, ợ nóng.
• Cảm giác nóng rát sau xương ức.
• Vị chua hoặc đắng trong miệng.
• Nặng hơn khi nằm, khi cúi, sau ăn no.

Kiểu không điển hình — hay bị bỏ sót

• Ho khan kéo dài.
• Khàn giọng buổi sáng.
• Đau rát họng mạn tính.
• Cảm giác vướng ở cổ.
• Hay hắng giọng.
• Đau ngực — cần loại trừ nguyên nhân tim trước.
• Hỏng men răng.

Nhiều người đi khám tai mũi họng nhiều lần vì ho và khàn giọng mà nguyên nhân thật ra nằm ở dạ dày.

Vì sao xảy ra

Giữa thực quản và dạ dày có một cơ vòng đóng vai trò như cái van. Khi van này đóng không kín hoặc mở không đúng lúc, dịch dạ dày trào lên.

Các yếu tố làm nặng thêm

• Ăn quá no.
• Nằm ngay sau ăn.
• Thừa cân — mỡ bụng làm tăng áp lực lên dạ dày.
• Mang thai.
• Hút thuốc.
• Rượu bia.
• Cà phê, đồ có ga.
• Đồ chua, cay, nhiều dầu mỡ.
• Sô cô la, bạc hà — làm giãn cơ vòng.
• Quần áo, thắt lưng quá chật.
• Một số thuốc.
• Căng thẳng.

Các thói quen cần sửa

Về bữa ăn

• Ăn ít một, nhiều bữa thay vì ba bữa quá no.
• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Bữa tối ăn sớm — cách giờ ngủ ít nhất vài tiếng.
• Bữa tối nhẹ hơn.
• Không ăn vặt sát giờ ngủ.

Về tư thế

• Không nằm trong khoảng vài tiếng sau ăn.
• Đi bộ nhẹ sau ăn.
• Không cúi gập người sau ăn.
• Không tập bụng ngay sau ăn.

Kê cao đầu giường

Đây là biện pháp rất hiệu quả mà nhiều người làm sai.

• Kê cao cả phần đầu giường — dùng vật chắc chắn kê dưới hai chân giường phía đầu.
• KHÔNG chỉ chồng thêm gối — chồng gối chỉ gập cổ, còn có thể làm tăng áp lực lên bụng.
• Có thể dùng nệm hình nêm.

Tư thế nằm

Nhiều người thấy nằm nghiêng bên trái dễ chịu hơn do vị trí giải phẫu của dạ dày.

Đây là biện pháp đơn giản, không có hại, đáng thử.

Về cân nặng và trang phục

• Giảm cân nếu thừa cân — có tác dụng rõ rệt.
• Không thắt lưng chật.
• Không mặc đồ bó vùng bụng.

Về chất kích thích

• Bỏ thuốc lá — thuốc lá làm giãn cơ vòng và giảm tiết nước bọt bảo vệ.
• Hạn chế rượu bia.
• Giảm cà phê nếu thấy làm nặng thêm.

Tìm ra món của riêng mình

Mỗi người bị nặng bởi món khác nhau. Danh sách chung chỉ là gợi ý.

Cách tìm:

• Ghi nhật ký ăn uống và triệu chứng trong vài tuần.
• Ghi cả giờ ăn và giờ khó chịu.
• Thử bỏ một món nghi ngờ trong hai tuần.
• Thêm lại xem có tái phát không.

Cách này chính xác hơn nhiều so với kiêng tất cả mọi thứ.

Về thuốc

• Có nhiều nhóm thuốc với cơ chế khác nhau — hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
• Không tự dùng thuốc giảm tiết axit kéo dài nhiều tháng mà chưa đi khám.
• Nói rõ các thuốc khác đang dùng.
• Nếu phải dùng liên tục để chịu đựng được — đó là lý do đi khám.
• Không tự ngưng đột ngột thuốc đang được bác sĩ kê.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Triệu chứng thường xuyên, nhiều lần mỗi tuần.
• Kéo dài nhiều tuần dù đã sửa thói quen.
• Phải dùng thuốc liên tục.
• Ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt.
• Xuất hiện mới ở người lớn tuổi.
• Ho, khàn giọng kéo dài không rõ nguyên nhân.

Cần khám sớm nếu

• Nuốt nghẹn, nuốt vướng, nuốt đau.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Nôn ra máu.
• Phân đen.
• Thiếu máu.
• Nôn kéo dài.
• Chán ăn.

Đi cấp cứu nếu

• Đau ngực dữ dội kèm vã mồ hôi, khó thở, đau lan lên vai hoặc hàm.

Đau ngực không được mặc định là trào ngược — cơn đau tim có thể biểu hiện rất giống ợ nóng. Khi không chắc, hãy đi khám.

Với phụ nữ mang thai

Trào ngược rất thường gặp, nhất là các tháng cuối.

• Ăn ít một, nhiều bữa.
• Kê cao đầu giường.
• Không nằm ngay sau ăn.
• Nằm nghiêng trái.
• Không tự dùng thuốc — hỏi bác sĩ sản khoa.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Kê cao cả đầu giường, không phải chồng thêm gối — và ăn tối sớm, cách giờ ngủ vài tiếng.
2. Trào ngược có thể biểu hiện bằng ho khan và khàn giọng mà không hề ợ chua.
3. Nuốt nghẹn, sụt cân, nôn ra máu hoặc phân đen là dấu hiệu phải đi khám sớm.

Câu hỏi thường gặp