Côn trùng đốt: xử lý và nhận biết phản ứng nặng

Côn trùng đốt phần lớn chỉ gây ngứa và khó chịu vài ngày. Nhưng có một nhóm nhỏ trường hợp cần phản ứng ngay lập tức.

Xử lý chung

1. Rời khỏi khu vực có côn trùng.
2. Rửa vùng bị đốt bằng nước sạch và xà phòng.
3. Chườm lạnh — giảm sưng và ngứa hiệu quả.
4. Nâng cao chi nếu sưng nhiều.
5. Không gãi — gãi làm vỡ da, gây nhiễm trùng.
6. Cắt móng tay cho trẻ.
7. Theo dõi trong vài giờ đầu.

Ong đốt

Lấy ngòi ra

• Lấy càng sớm càng tốt — túi nọc vẫn tiếp tục bơm nọc.
• Gạt ngang qua da bằng vật cứng mỏng — cạnh thẻ nhựa, móng tay.
• Tránh dùng nhíp bóp vào túi nọc — có thể ép thêm nọc vào.
• Sau đó rửa sạch, chườm lạnh.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Bị nhiều vết đốt cùng lúc.
• Bị đốt ở vùng đầu mặt cổ, trong miệng.
• Có bất kỳ dấu hiệu phản vệ nào.
• Từng có phản ứng nặng với ong trước đây.
• Nước tiểu sẫm màu, tiểu ít sau khi bị đốt nhiều.

Bị nhiều vết đốt là tình huống nguy hiểm kể cả khi không dị ứng — cần đến cơ sở y tế.

Dấu hiệu phản vệ — phải gọi cấp cứu

Thường xuất hiện trong vòng vài phút tới một giờ:

• Khó thở, thở rít, tức ngực.
• Sưng môi, lưỡi, mặt, quanh mắt.
• Khàn tiếng, nuốt khó.
• Nổi mẩn đỏ toàn thân.
• Chóng mặt, choáng, ngất.
• Đau bụng dữ dội, nôn.
• Tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh.
• Cảm giác sắp xảy ra chuyện gì rất tệ.

Gọi cấp cứu ngay. Cho người bệnh nằm, kê cao chân. Không cho đứng dậy đi lại.

Người từng bị phản vệ nên mang theo thuốc cấp cứu do bác sĩ kê và người nhà cần biết cách dùng.

Kiến ba khoang

Không phải đốt — mà là dịch trong cơ thể chúng gây bỏng rát da.

Nên làm

• KHÔNG đập, không chà xát trên da.
• Thổi nhẹ hoặc dùng giấy gạt đi.
• Rửa ngay vùng da bằng nước sạch và xà phòng.
• Rửa tay kỹ — tránh đưa lên mắt.
• Không gãi, không làm vỡ mụn nước.
• Đi khám nếu tổn thương lan rộng, ở gần mắt, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.

Phòng

• Tắt bớt đèn không cần thiết vào buổi tối.
• Mắc màn, đóng cửa lưới.
• Giũ quần áo, khăn trước khi dùng.
• Kiểm tra giường chiếu trước khi ngủ.

Muỗi đốt và bệnh do muỗi truyền

Vết muỗi đốt thông thường chỉ cần rửa sạch, chườm mát, không gãi.

Điều quan trọng hơn là theo dõi sau đó

Đi khám nếu trong những ngày sau xuất hiện:

• Sốt cao.
• Đau đầu nhiều, đau sau hốc mắt.
• Đau mỏi cơ khớp nhiều.
• Phát ban.
• Chảy máu chân răng, chảy máu cam.
• Nôn nhiều, đau bụng.
• Mệt lả, tay chân lạnh.

Sốt sau khi bị muỗi đốt trong vùng có dịch luôn là lý do đi khám — không tự mua thuốc hạ sốt rồi chờ.

Phòng muỗi

• Ngủ màn kể cả ban ngày.
• Mặc quần áo dài vào lúc muỗi hoạt động mạnh.
• Đổ nước đọng quanh nhà — lọ hoa, chậu cảnh, lốp xe, máng nước.
• Đậy kín dụng cụ chứa nước.
• Dùng kem xua muỗi phù hợp — đọc kỹ hướng dẫn với trẻ nhỏ.
• Cửa lưới chống muỗi.

Các loại khác

Kiến lửa

Nhiều vết đốt cùng lúc, nổi mụn mủ nhỏ. Không chọc vỡ, rửa sạch, chườm lạnh, theo dõi phản ứng dị ứng.

Bọ chét, rệp giường

Nhiều vết thành hàng hoặc thành cụm, ngứa nhiều. Cần xử lý cả môi trường — giặt ga gối nước nóng, vệ sinh giường nệm.

Ve, bọ chó bám vào da

• Gắp sát da, kéo thẳng ra đều tay — không vặn xoắn.
• Không hơ lửa, không bôi dầu.
• Rửa sạch sau khi lấy ra.
• Theo dõi — đi khám nếu sốt hoặc nổi ban sau đó.

Rết, bọ cạp

Rửa sạch, chườm lạnh, đi khám nếu đau nhiều, sưng lan, hoặc có bất kỳ triệu chứng toàn thân nào.

Dấu hiệu vết đốt bị nhiễm trùng

• Sưng đỏ lan rộng sau vài ngày.
• Đau tăng dần.
• Chảy mủ.
• Sốt.
• Vệt đỏ chạy từ vết đốt về phía thân mình.

Gãi nhiều là nguyên nhân chính gây nhiễm trùng vết đốt — nhất là ở trẻ em.

Với trẻ nhỏ

• Cắt móng tay ngắn.
• Chườm mát để giảm ngứa.
• Không tự bôi thuốc không rõ thành phần.
• Mắc màn khi ngủ.
• Theo dõi sát trong vài giờ đầu sau khi bị ong đốt.
• Đưa đi khám nếu sưng nhiều, sốt, hoặc trẻ mệt bất thường.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Khó thở, sưng môi lưỡi hoặc chóng mặt sau khi bị đốt là phản vệ — gọi cấp cứu ngay.
2. Lấy ngòi ong bằng cách gạt ngang, không bóp vào túi nọc, rồi chườm lạnh.
3. Gặp kiến ba khoang thì thổi hoặc gạt đi, không đập trên da — dịch của chúng gây bỏng rát.

Câu hỏi thường gặp