Đau họng: khi nào tự khỏi, khi nào cần khám

Đau họng là một trong những lý do đi khám phổ biến nhất — và cũng là nơi kháng sinh bị dùng sai nhiều nhất.

Phần lớn là do virus

Đa số các trường hợp đau họng là do virus — cùng nhóm virus gây cảm lạnh.

Đặc điểm:

• Kèm chảy mũi, hắt hơi, ho.
• Khản tiếng.
• Sốt nhẹ hoặc không sốt.
• Tự đỡ dần sau vài ngày.

Kháng sinh không có tác dụng với virus.

Các nguyên nhân khác

Nhiễm khuẩn

Ít gặp hơn. Có thể có:

• Sốt cao hơn.
• Đau nhiều khi nuốt.
• Hạch cổ sưng đau.
• Ít ho, ít chảy mũi.
• Amidan sưng, có mảng trắng.

Nhưng không thể tự chẩn đoán bằng cách soi gương. Cần bác sĩ khám.

Trào ngược dạ dày

Đau rát họng kéo dài, nặng hơn vào buổi sáng, kèm ợ chua, khàn giọng.

Đây là nguyên nhân hay bị bỏ sót ở người đau họng mạn tính.

Không khí khô, nói nhiều

Giáo viên, người bán hàng, người ngủ điều hoà — rát họng buổi sáng rồi đỡ dần trong ngày.

Dị ứng

Dịch mũi chảy xuống họng gây kích ứng, kèm ngứa mũi, hắt hơi.

Khói thuốc, bụi

Kể cả hút thuốc thụ động.

Cách làm dịu tại nhà

Súc miệng nước muối ấm

Đơn giản, an toàn, làm được nhiều lần trong ngày.

Uống nhiều nước ấm

• Nước ấm, trà loãng.
• Nước chanh mật ong ấm — dễ chịu, nhưng không dùng mật ong cho trẻ dưới một tuổi.

Giữ ẩm không khí

Nhất là khi ngủ điều hoà.

Hạn chế nói

Đặc biệt khi khản tiếng — và đừng cố nói thì thầm, cách đó còn gắng sức hơn nói bình thường.

Ngậm kẹo hoặc viên ngậm

Giúp tăng tiết nước bọt, làm dịu. Không dùng cho trẻ nhỏ vì nguy cơ hóc.

Tránh chất kích thích

• Khói thuốc.
• Rượu.
• Đồ quá cay, quá nóng.

Về thuốc

• Thuốc giảm đau hạ sốt thông thường có thể giúp — hỏi dược sĩ về loại phù hợp với mình.
• Các thuốc xịt họng, viên ngậm có thể làm dịu tạm thời.
• Không tự mua kháng sinh.
• Nói rõ với dược sĩ nếu đang có bệnh khác hoặc đang uống thuốc khác.

Vì sao không nên tự uống kháng sinh

• Phần lớn đau họng do virus — kháng sinh không giúp gì.
• Có tác dụng phụ — tiêu chảy, dị ứng.
• Góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
• Uống vài ngày rồi bỏ còn tệ hơn.
• Có thể che mờ triệu chứng khiến chẩn đoán khó hơn.

Nếu bác sĩ kê kháng sinh thì uống đủ liều, đủ ngày — thấy đỡ mà bỏ giữa chừng là thói quen phổ biến và có hại.

Khi nào cần đi khám

Đi khám sớm nếu

• Sốt cao.
• Nuốt rất đau, ăn uống kém hẳn.
• Hạch cổ sưng to, đau.
• Đau kéo dài quá một tuần không đỡ.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
• Phát ban trên người.
• Trẻ nhỏ bỏ ăn, bỏ bú.
• Người có bệnh nền, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Khó thở.
• Không nuốt nổi nước bọt, chảy dãi.
• Sưng nhiều một bên họng, khó há miệng.
• Giọng như ngậm vật gì trong miệng.
• Sưng lưỡi, sưng mặt.

Những dấu hiệu này gợi ý tình trạng cần xử lý gấp.

Khản tiếng kéo dài

Đây là điểm đáng chú ý riêng.

Khản tiếng vài ngày sau cảm là bình thường. Nhưng:

• Khản kéo dài quá vài tuần không rõ nguyên nhân — nên đi khám tai mũi họng.
• Đặc biệt ở người hút thuốc, người lớn tuổi.
• Kèm nuốt vướng, sụt cân — cần khám sớm.

Phòng bệnh

• Rửa tay thường xuyên.
• Không dùng chung cốc, khăn.
• Giữ ấm cổ khi trời lạnh.
• Không hút thuốc.
• Đặt chậu nước trong phòng điều hoà.
• Súc miệng sau khi đi ngoài đường về.
• Điều trị trào ngược nếu có.

Với người hay đau họng

Nếu đau họng tái đi tái lại nhiều lần trong năm:

• Nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì mỗi lần lại tự mua thuốc.
• Có thể liên quan tới trào ngược, dị ứng, viêm amidan mạn.
• Ghi lại số lần bị trong năm — thông tin hữu ích cho bác sĩ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phần lớn đau họng do virus — tự khỏi và kháng sinh không giúp gì.
2. Không nuốt nổi nước bọt, khó thở hoặc sưng một bên họng là dấu hiệu phải đi ngay.
3. Khản tiếng kéo dài quá vài tuần thì đi khám — đừng chờ tự hết.

Câu hỏi thường gặp