Ù tai và ráy tai: những hiểu lầm thường gặp

Tai là bộ phận bị "chăm sóc" sai cách nhiều nhất — phần lớn tổn thương ống tai đến từ chính việc tự vệ sinh.

Ráy tai không phải là bẩn

Đây là hiểu lầm lớn nhất.

Ráy tai có vai trò bảo vệ:

• Giữ ẩm ống tai.
• Ngăn bụi và côn trùng.
• Có tính kháng khuẩn.
• Tạo lớp bảo vệ da ống tai.

Tai tự làm sạch

Ống tai có cơ chế đẩy ráy ra ngoài dần theo thời gian — nhờ chuyển động khi nhai và nói.

Nghĩa là phần lớn người không cần làm gì cả.

Vì sao không nên ngoáy tai

Tăm bông

• Thường đẩy ráy vào sâu hơn thay vì lấy ra.
• Gây nút ráy nén chặt.
• Trầy xước da ống tai — dễ nhiễm trùng.
• Có thể chạm và làm thủng màng nhĩ.
• Làm mất lớp bảo vệ tự nhiên.

Các dụng cụ khác

• Que kim loại, móc tai — nguy cơ tổn thương cao hơn.
• Lấy ráy tai ở tiệm — dụng cụ dùng chung có nguy cơ lây nhiễm.
• Nến xông tai không có bằng chứng hiệu quả và có nguy cơ bỏng.

Vệ sinh tai đúng cách

Chỉ cần lau vành tai ngoài bằng khăn khi tắm.

Không đưa bất cứ thứ gì vào trong ống tai.

Có một câu nói cũ trong ngành tai mũi họng: "Đừng đưa vào tai thứ gì nhỏ hơn khuỷu tay mình."

Khi nào ráy tai thành vấn đề

Nút ráy tai

Khi ráy tích tụ và bít ống tai:

• Nghe kém một bên.
• Cảm giác đầy tai, ù tai.
• Đôi khi chóng mặt nhẹ.
• Ngứa tai.

Ai dễ bị

• Người hay ngoáy tai — đẩy ráy vào sâu.
• Người dùng tai nghe nhét trong nhiều.
• Người đeo máy trợ thính.
• Người cao tuổi.
• Người có ống tai hẹp.

Cách xử lý

Nên đi khám để được lấy đúng cách.

• Bác sĩ nhìn được vào trong và có dụng cụ phù hợp.
• Có thuốc nhỏ làm mềm ráy — hỏi bác sĩ trước khi dùng.
• Không tự bơm nước vào tai — nguy hiểm nếu có thủng màng nhĩ.
• Không tự móc ra.

Ù tai

Ù tai là cảm giác nghe thấy tiếng ù, tiếng reo, tiếng ve kêu mà không có nguồn âm bên ngoài.

Các nguyên nhân thường gặp

• Nút ráy tai.
• Tiếp xúc tiếng ồn lớn — sau buổi nhạc, sau tiếng nổ.
• Nghe kém do tuổi.
• Viêm tai.
• Một số thuốc.
• Căng thẳng, mất ngủ làm nặng thêm.
• Huyết áp cao.

Điều cần chú ý

Ù tai chỉ một bên, kéo dài, kèm nghe kém thì cần đi khám.

Cách giảm khó chịu

• Tránh môi trường quá yên tĩnh — tiếng nền nhẹ làm ù bớt nổi bật.
• Hạn chế cà phê, rượu nếu thấy làm nặng thêm.
• Ngủ đủ.
• Giảm căng thẳng.
• Bảo vệ tai khỏi tiếng ồn.
• Kiểm soát huyết áp.

Bảo vệ thính lực

Nghe kém do tiếng ồn thường không hồi phục được — nên phòng là chính.

• Quy tắc đơn giản với tai nghe: không quá to, không quá lâu.
• Nếu người bên cạnh nghe được tiếng từ tai nghe của bạn — đang quá to.
• Nghỉ tai định kỳ khi nghe lâu.
• Dùng nút bịt tai ở nơi ồn lớn — công trường, xưởng máy, buổi nhạc.
• Ưu tiên tai nghe chụp ngoài thay vì nhét trong nếu dùng nhiều.

Tai vào nước

• Nghiêng đầu cho nước tự chảy ra.
• Kéo nhẹ vành tai để mở ống tai.
• Lau khô vành tai ngoài.
• Không ngoáy vào trong để thấm nước.
• Nếu hay bị — dùng nút bịt tai khi bơi.

Nếu sau đó đau, ngứa, chảy dịch — đi khám. Ống tai ẩm dễ nhiễm trùng.

Khi nào cần đi khám

Đi khám nếu

• Nghe kém.
• Đau tai.
• Chảy dịch từ tai.
• Ù tai kéo dài hoặc chỉ một bên.
• Nghi có nút ráy.
• Chóng mặt kèm ù tai.
• Có vật lạ trong tai.

Đi ngay nếu

• Nghe kém đột ngột.
• Đau tai dữ dội.
• Chảy máu hoặc dịch trong từ tai sau chấn thương.
• Sưng đỏ nóng vùng sau tai.
• Sốt cao kèm đau tai ở trẻ nhỏ.
• Liệt mặt cùng bên.

Nghe kém đột ngột một bên là trường hợp cần khám sớm — điều trị kịp thời có ý nghĩa.

Với trẻ nhỏ

• Không ngoáy tai cho trẻ.
• Trẻ kéo tai, quấy khóc, sốt — có thể viêm tai giữa, cần khám.
• Trẻ hay nhét vật nhỏ vào tai — không tự móc ra, đưa đi khám.
• Trẻ nghe kém, chậm nói — nên kiểm tra thính lực.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ráy tai có ích và tai tự làm sạch — chỉ lau vành tai ngoài, không đưa gì vào trong.
2. Tăm bông thường đẩy ráy vào sâu hơn và là nguyên nhân phổ biến gây nút ráy.
3. Nghe kém đột ngột một bên cần đi khám sớm, đừng chờ tự hết.

Câu hỏi thường gặp