Dùng thuốc hạ sốt đúng cách

Sốt là phản ứng bình thường của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng — không phải kẻ thù cần tiêu diệt bằng mọi giá.

Hiểu đúng về sốt

• Sốt là phản ứng bảo vệ, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh.
• Mức độ sốt không tỷ lệ thuận với mức độ nặng của bệnh.
• Sốt nhẹ mà li bì đáng lo hơn sốt cao mà vẫn tỉnh táo chơi đùa.
• Mục tiêu của hạ sốt là làm người bệnh dễ chịu hơn, không phải đưa nhiệt độ về con số bình thường.

Điều quan trọng hơn con số

Nên quan sát:

• Có tỉnh táo không.
• Có ăn uống được không.
• Có chơi, có nói chuyện bình thường không.
• Thở thế nào.
• Có tiểu được không.
• Có dấu hiệu bất thường nào khác không.

Đo nhiệt độ

• Dùng nhiệt kế, không đoán bằng cách sờ trán.
• Ghi lại nhiệt độ và giờ đo.
• Đo cùng một cách, cùng một vị trí để so sánh được.
• Đọc kỹ hướng dẫn của loại nhiệt kế đang dùng.
• Không đo ngay sau khi uống nước nóng, lạnh hoặc vừa tắm.

Các biện pháp không dùng thuốc

Nên làm trước và làm cùng với thuốc:

• Cởi bớt quần áo — không ủ kín, không đắp chăn dày.
• Phòng thoáng mát, không quá lạnh.
• Lau người bằng nước ấm — chú ý trán, nách, bẹn.
• Uống nhiều nước.
• Nghỉ ngơi.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu.

Những cách KHÔNG nên dùng

• Không lau bằng nước lạnh hoặc nước đá — gây run, làm tăng thân nhiệt.
• Không lau bằng cồn — có thể hấp thu qua da và gây hại, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
• Không ủ kín, không đắp nhiều chăn.
• Không cạo gió cho trẻ nhỏ.
• Không dùng đá chườm trực tiếp.

Dùng thuốc hạ sốt

Nguyên tắc

• Hỏi dược sĩ về loại và liều phù hợp — nói rõ cân nặng, tuổi, bệnh nền.
• Dùng đúng khoảng cách giữa các lần — không rút ngắn vì sốt chưa hạ.
• Không dùng quá số lần tối đa trong ngày.
• Với trẻ em — liều tính theo cân nặng, dùng dụng cụ đong đi kèm.
• Không bẻ thuốc người lớn cho trẻ uống.

Sai lầm nguy hiểm nhất: uống chồng thuốc

Rất nhiều thuốc cảm cúm đã chứa sẵn thành phần hạ sốt.

Uống thuốc cảm cúm rồi lại uống thêm thuốc hạ sốt riêng — là quá liều mà không biết.

Cách phòng

• Đọc kỹ thành phần của mọi thuốc đang uống.
• Hỏi dược sĩ khi mua nhiều loại.
• Ghi lại giờ và loại thuốc đã cho uống — nhất là khi nhiều người trong nhà cùng chăm sóc.
• Không tự phối hợp nhiều loại hạ sốt.

Các lưu ý khác

• Nói rõ với dược sĩ nếu có bệnh gan, bệnh thận, bệnh dạ dày.
• Nói rõ nếu đang mang thai hoặc cho con bú.
• Nói rõ các thuốc khác đang dùng.
• Không uống rượu khi đang dùng thuốc hạ sốt.
• Không tự uống kháng sinh vì sốt.

Sốt ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
• Li bì, khó đánh thức.
• Co giật.
• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Nổi ban không mất khi ấn kính vào.
• Cứng gáy.
• Nôn nhiều, không uống được gì.
• Dấu hiệu mất nước — tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt.
• Bỏ bú.
• Sốt kéo dài nhiều ngày.
• Trẻ quấy khóc bất thường, không dỗ được.
• Cha mẹ thấy trẻ khác lạ so với mọi khi.

Về co giật do sốt

Xảy ra ở một số trẻ nhỏ khi sốt. Cách xử trí:

• Giữ bình tĩnh, đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn.
• TUYỆT ĐỐI không nhét gì vào miệng trẻ.
• Không giữ chặt tay chân.
• Ghi nhớ giờ bắt đầu và thời gian cơn.
• Nới lỏng quần áo.
• Sau cơn — đưa trẻ đi khám.
• Gọi cấp cứu nếu cơn kéo dài hoặc lặp lại.

Hạ sốt không chắc chắn ngăn được co giật — nên đừng cho uống thuốc quá liều vì mục đích này.

Khi nào người lớn cần đi khám

• Sốt kéo dài nhiều ngày không rõ nguyên nhân.
• Sốt rất cao không đáp ứng thuốc.
• Kèm cứng gáy, đau đầu dữ dội.
• Kèm khó thở, đau ngực.
• Kèm nổi ban.
• Kèm lú lẫn.
• Kèm tiểu buốt, tiểu rắt, đau lưng.
• Sốt sau khi bị muỗi đốt trong vùng có dịch.
• Sốt sau khi đi du lịch nước ngoài về.
• Người có bệnh nền, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Phụ nữ mang thai.
• Người cao tuổi — có thể sốt không cao dù nhiễm trùng nặng.

Ghi chép khi chăm người sốt

Rất hữu ích khi đi khám:

• Nhiệt độ theo từng giờ.
• Thuốc đã dùng, giờ dùng.
• Ăn uống được bao nhiêu.
• Số lần đi tiểu.
• Các triệu chứng khác xuất hiện.
• Bắt đầu sốt từ khi nào.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Quan sát tình trạng chung quan trọng hơn con số nhiệt độ — li bì đáng lo hơn sốt cao mà vẫn tỉnh táo.
2. Đọc kỹ thành phần thuốc cảm cúm — nhiều loại đã chứa sẵn thuốc hạ sốt, uống chồng là quá liều.
3. Lau người bằng nước ấm, không dùng nước lạnh hay cồn.

Câu hỏi thường gặp