Sơ cứu hóc dị vật đường thở

Hóc dị vật đường thở là tình huống cấp cứu mà vài phút đầu quyết định tất cả.

Và điều quan trọng nhất là phân biệt hai tình huống khác nhau.

Hai tình huống — hai cách xử lý

Tình huống 1: còn ho được, còn nói được

Đường thở chưa tắc hoàn toàn.

Cách làm:

• Khuyến khích ho mạnh tiếp.
• Đứng bên cạnh theo dõi sát.
• KHÔNG vỗ lưng, không can thiệp.
• Không cho uống nước.
• Sẵn sàng can thiệp nếu tình trạng xấu đi.

Ho là cách tống dị vật hiệu quả nhất khi đường thở chưa tắc hoàn toàn. Can thiệp lúc này có thể làm dị vật di chuyển và gây tắc hoàn toàn.

Tình huống 2: tắc hoàn toàn

Dấu hiệu:

• Không ho được, không nói được, không thở được.
• Hai tay ôm cổ — dấu hiệu điển hình.
• Mặt đỏ rồi chuyển tím.
• Hoảng hốt, giãy giụa.
• Có thể nhanh chóng bất tỉnh.

Phải can thiệp ngay và gọi cấp cứu cùng lúc.

Sơ cứu người lớn và trẻ lớn

Vỗ lưng

1. Đứng phía sau, hơi lệch sang một bên.
2. Một tay đỡ ngực, cho người bệnh cúi người về phía trước.
3. Dùng gót bàn tay vỗ mạnh vào giữa hai bả vai — vỗ dứt khoát.
4. Làm khoảng năm lần, kiểm tra sau mỗi lần.

Ấn bụng

1. Đứng phía sau, vòng hai tay quanh bụng.
2. Nắm một tay lại, đặt phía trên rốn và dưới mũi ức.
3. Tay kia nắm lấy tay này.
4. Ấn mạnh và dứt khoát vào trong và hướng lên trên.
5. Làm khoảng năm lần.

Luân phiên

Xen kẽ vỗ lưng và ấn bụng cho tới khi dị vật ra hoặc có nhân viên y tế.

Lưu ý

• Với phụ nữ mang thai hoặc người rất béo — ấn ngực thay vì ấn bụng.
• Nếu người bệnh bất tỉnh — đặt xuống sàn, gọi cấp cứu, và thực hiện ép tim nếu biết làm.
• Sau khi dị vật ra vẫn nên đi khám — thao tác ấn bụng có thể gây tổn thương bên trong.

Sơ cứu trẻ nhỏ dưới một tuổi

Cách làm khác với trẻ lớn — không ấn bụng.

Vỗ lưng

1. Đặt trẻ nằm sấp trên cẳng tay, đầu thấp hơn thân.
2. Đỡ đầu và hàm trẻ bằng tay.
3. Tựa cẳng tay lên đùi mình.
4. Dùng gót bàn tay vỗ vào giữa hai bả vai khoảng năm lần.

Ấn ngực

1. Lật trẻ nằm ngửa, vẫn giữ đầu thấp.
2. Dùng hai ngón tay ấn vào giữa ngực, ngay dưới đường nối hai núm vú.
3. Ấn dứt khoát khoảng năm lần.

Luân phiên

Xen kẽ vỗ lưng và ấn ngực, kiểm tra miệng sau mỗi chu kỳ — chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ.

Gọi cấp cứu ngay từ đầu.

Những việc KHÔNG được làm

• Không móc mù vào họng — có thể đẩy dị vật vào sâu hơn.
• Không dốc ngược trẻ lên rồi rung lắc.
• Không cho uống nước để "trôi xuống".
• Không cho ăn cơm nắm để đẩy xuống.
• Không vỗ lưng khi người bệnh vẫn ho được tốt.
• Không chờ đợi xem có tự hết không.

Trường hợp hóc xương cá, xương nhỏ

• Ngừng ăn, không cố nuốt thêm.
• Không nuốt cơm nắm, không nuốt chuối.
• Không dùng tay móc.
• Nếu nhìn thấy rõ và dễ lấy — có thể gắp nhẹ.
• Nếu không — đi cơ sở y tế.

Đi ngay nếu: đau nhiều, nuốt đau tăng, chảy dãi, không nuốt được nước bọt, khó thở, sốt, hoặc đã cố lấy nhiều lần không được.

Phòng hóc cho trẻ nhỏ

Thức ăn nguy hiểm

• Các loại hạt — lạc, hạt dưa, hạt điều.
• Nho nguyên quả — phải cắt dọc làm tư.
• Thạch rau câu — rất nguy hiểm vì trơn và dai.
• Kẹo cứng, kẹo dẻo.
• Xúc xích cắt khoanh tròn — nên cắt dọc.
• Quả có hạt — bỏ hạt trước.
• Cà chua bi nguyên quả.
• Bỏng ngô.

Nguyên tắc khi cho trẻ ăn

• Cắt nhỏ thức ăn.
• Cho trẻ ngồi khi ăn — không vừa chạy vừa ăn, không vừa nằm vừa ăn.
• Không để trẻ cười đùa, khóc khi đang ăn.
• Không ép ăn khi trẻ đang khóc.
• Luôn có người lớn ở bên khi trẻ ăn.
• Dạy trẻ nhai kỹ.

Đồ vật nhỏ

• Cất xa tầm tay: pin cúc áo, nam châm nhỏ, đồng xu, cúc áo, hạt vòng.
• Kiểm tra đồ chơi — không có bộ phận nhỏ dễ rời.
• Đồ chơi phù hợp độ tuổi.
• Cẩn thận với đồ chơi của anh chị lớn.
• Kiểm tra sàn nhà thường xuyên.

Pin cúc áo đặc biệt nguy hiểm — nếu nghi trẻ nuốt phải, đi cấp cứu ngay kể cả khi trẻ không có triệu chứng.

Nghi hóc dị vật bỏ sót

Đôi khi trẻ hóc rồi có vẻ bình thường trở lại, nhưng dị vật vẫn còn trong đường thở.

Dấu hiệu nghi ngờ:

• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân sau một cơn sặc.
• Khò khè một bên.
• Viêm phổi tái đi tái lại cùng một vị trí.

Cần đi khám và kể rõ về cơn sặc trước đó.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Còn ho được thì khuyến khích ho tiếp, đừng can thiệp — chỉ vỗ lưng ấn bụng khi không ho không nói được.
2. Trẻ dưới một tuổi thì vỗ lưng và ấn ngực, không ấn bụng.
3. Không móc mù vào họng — có thể đẩy dị vật vào sâu hơn.

Câu hỏi thường gặp