Bong gân và trật khớp nhẹ: sơ cứu trong 48 giờ đầu

Bong gân là tổn thương dây chằng quanh khớp, thường gặp nhất ở cổ chân.

Và cách xử lý phổ biến nhất — xoa dầu nóng ngay — lại là cách làm nặng hơn.

Vì sao không xoa dầu nóng ngay

Trong hai ngày đầu, tại chỗ tổn thương có chảy máu nhỏ và phản ứng viêm.

Nhiệt và xoa bóp làm tăng lưu lượng máu tới chỗ đó — nghĩa là:

• Sưng nhiều hơn.
• Bầm tím lan rộng hơn.
• Đau nhiều hơn.
• Hồi phục chậm hơn.

Sơ cứu đúng trong 48 giờ đầu

1. Ngừng hoạt động

Không cố đi tiếp, không cố chơi nốt trận.

2. Chườm lạnh

• Khoảng mười lăm tới hai mươi phút mỗi lần.
• Cách nhau vài giờ.
• Bọc khăn, không áp đá trực tiếp lên da.
• Duy trì trong một tới hai ngày đầu.

3. Băng ép

• Băng thun quấn vừa phải.
• Quấn từ dưới lên trên.
• Không quấn quá chặt — kiểm tra đầu ngón có tê, tím, lạnh không.
• Nới lỏng khi ngủ.

4. Nâng cao chi

• Kê cao hơn mức tim khi nằm.
• Giúp giảm sưng rõ rệt.

Những việc KHÔNG nên làm trong 48 giờ đầu

• Không xoa bóp mạnh.
• Không xoa dầu nóng, cao nóng.
• Không chườm nóng.
• Không tắm nước quá nóng.
• Không uống rượu — làm giãn mạch, sưng nhiều hơn.
• Không cố vận động mạnh.
• Không để người không có chuyên môn nắn bẻ.
• Không đắp lá, đắp thuốc không rõ nguồn gốc.

Sau 48 giờ

• Có thể chuyển sang chườm ấm nếu thấy dễ chịu.
• Bắt đầu vận động nhẹ nhàng trong giới hạn không đau.
• Xoay khớp nhẹ, gấp duỗi từ từ.
• Tăng dần mức độ.
• Không bất động hoàn toàn quá lâu — khớp sẽ cứng và cơ yếu đi.

Khi nào cần đi khám và chụp phim

Cần đi khám nếu:

• Không thể đứng hoặc bước đi được.
• Đau chói khi ấn trực tiếp vào xương.
• Khớp biến dạng, lệch trục.
• Sưng và bầm tím rất nhiều, nhanh.
• Nghe tiếng rắc lúc bị.
• Tê, mất cảm giác, đầu chi tím lạnh.
• Không đỡ sau vài ngày.
• Khớp lỏng lẻo, cảm giác không vững.
• Trẻ em bị chấn thương vùng khớp — vì có sụn tăng trưởng.
• Người loãng xương.

Bong gân nặng và gãy xương đôi khi rất khó phân biệt bằng mắt thường — chụp phim là cách chắc chắn.

Trật khớp

Không tự nắn.

• Cố định tạm ở tư thế người bệnh thấy đỡ đau nhất.
• Chườm lạnh.
• Đưa tới cơ sở y tế ngay.
• Không cho ăn uống — phòng trường hợp cần can thiệp.
• Tháo trang sức, đồng hồ ở vùng gần đó trước khi sưng.

Tự nắn có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh, hoặc làm gãy thêm xương.

Nghi gãy xương

• Cố định tạm, không cố nắn thẳng.
• Dùng nẹp tạm hoặc vật cứng, buộc lỏng.
• Cố định cả khớp trên và khớp dưới ổ gãy.
• Chườm lạnh.
• Nếu có vết thương hở — che bằng gạc sạch, không đẩy xương vào.
• Đưa đi cơ sở y tế.

Phục hồi sau bong gân

Đây là phần hay bị bỏ qua — và là lý do bong gân hay tái phát.

• Tập lại tầm vận động khớp.
• Tập mạnh cơ quanh khớp.
• Tập thăng bằng — ví dụ đứng một chân, rất quan trọng với cổ chân.
• Tăng dần, không vội trở lại thể thao.
• Xin hướng dẫn từ kỹ thuật viên phục hồi chức năng nếu nặng.

Cổ chân từng bong gân mà không tập lại thăng bằng rất dễ lật lại lần nữa.

Phòng bong gân

• Khởi động kỹ trước khi vận động.
• Giày phù hợp, vừa chân, đế bám tốt.
• Tập mạnh cơ và tập thăng bằng.
• Cẩn thận trên mặt sàn trơn, cầu thang.
• Đủ ánh sáng, dọn đồ vướng lối đi — quan trọng với người cao tuổi.
• Không mang vác quá sức.
• Hạn chế giày cao gót trên đường không bằng phẳng.

Với người cao tuổi

Một cú ngã tưởng nhẹ ở người loãng xương có thể gây gãy xương.

• Nên đi khám sau mỗi lần ngã, kể cả khi có vẻ không sao.
• Đau háng, đau vùng cổ tay, đau lưng sau ngã cần được chụp phim.
• Tìm nguyên nhân ngã — huyết áp, thuốc, mắt kém, môi trường nhà.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Hai ngày đầu chườm lạnh, băng ép, nâng cao chi — không xoa dầu nóng, không xoa bóp mạnh.
2. Không đứng đi được, đau chói vào xương, hoặc khớp biến dạng thì phải đi chụp phim.
3. Tập lại thăng bằng sau bong gân cổ chân — bỏ qua bước này là lý do hay tái phát.

Câu hỏi thường gặp