Chuột rút: vì sao bị và cách xử lý ngay

Chuột rút là cơn co cơ đột ngột, không tự chủ, gây đau dữ dội trong vài giây tới vài phút.

Hay gặp nhất ở bắp chân, bàn chân, đùi — và thường xảy ra vào ban đêm hoặc khi vận động.

Xử lý ngay khi đang bị

Nguyên tắc: kéo giãn ngược chiều co cơ

Chuột rút bắp chân

• Duỗi thẳng chân, kéo mũi bàn chân về phía người.
• Giữ cho tới khi cơn dịu đi.
• Hoặc đứng dậy, chống hai tay vào tường, bước chân bị chuột rút ra sau và ấn gót xuống sàn.

Chuột rút bàn chân, ngón chân

• Kéo các ngón chân ngược lên.
• Đứng lên và ấn bàn chân xuống sàn.

Chuột rút mặt sau đùi

• Duỗi thẳng chân, gập người về phía trước nhẹ nhàng.

Sau khi cơn dịu

• Xoa bóp nhẹ vùng cơ.
• Chườm ấm giúp giãn cơ.
• Đi lại nhẹ nhàng.
• Uống nước.

Các nguyên nhân thường gặp

Thiếu nước và mất điện giải

• Ra mồ hôi nhiều mà không bù đủ.
• Làm việc ngoài trời nóng.
• Tập luyện cường độ cao.
• Nôn, tiêu chảy.
• Dùng thuốc lợi tiểu.

Cơ mỏi, dùng quá sức

• Đứng lâu, đi bộ nhiều.
• Tập nặng đột ngột.
• Không khởi động trước khi tập.
• Giày không phù hợp.

Tư thế

• Nằm lâu một tư thế.
• Chăn quá nặng đè lên bàn chân.
• Ngồi bắt chéo chân lâu.

Tuần hoàn kém

• Đứng hoặc ngồi lâu không vận động.
• Bệnh lý mạch máu chi dưới.

Thuốc

Một số thuốc có thể gây chuột rút — thuốc lợi tiểu, một số thuốc hạ mỡ máu, một số thuốc huyết áp.

Nếu chuột rút xuất hiện sau khi dùng thuốc mới — nói với bác sĩ, đừng tự ngưng.

Bệnh lý

Bệnh tuyến giáp, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh thần kinh cơ, thiếu máu — đây là lý do chuột rút thường xuyên cần đi khám.

Về quan niệm "cứ chuột rút là thiếu canxi"

Không phải lúc nào cũng vậy.

Có nhiều nguyên nhân khác phổ biến hơn. Tự bổ sung khoáng chất liều cao kéo dài mà không được khám có thể không giải quyết được vấn đề và còn gây hại.

Nếu chuột rút thường xuyên — nên đi khám để biết nguyên nhân thật sự.

Phòng chuột rút

Uống đủ nước

• Uống đều trong ngày.
• Uống nhiều hơn khi trời nóng, khi vận động nhiều.
• Bù điện giải nếu ra mồ hôi rất nhiều.

Kéo giãn trước khi ngủ

Rất hiệu quả với người hay bị chuột rút ban đêm.

• Đứng cách tường, chống tay, duỗi bắp chân giữ vài chục giây, mỗi bên vài lần.
• Xoay cổ chân nhẹ nhàng.

Khi tập luyện

• Khởi động kỹ.
• Tăng cường độ từ từ.
• Giãn cơ sau khi tập.
• Uống nước trước, trong và sau khi tập.

Tư thế ngủ

• Không để chăn đè nặng lên bàn chân.
• Kê chân cao nhẹ nếu hay bị.
• Giữ chân ấm.

Ăn uống

• Đủ rau xanh, trái cây.
• Chuối, khoai, các loại hạt.
• Hạn chế rượu.

Vận động đều đặn

• Đi bộ hằng ngày.
• Không ngồi hoặc đứng yên quá lâu.
• Xoay cổ chân khi phải ngồi lâu.

Chuột rút khi bơi

Đây là tình huống nguy hiểm.

• Giữ bình tĩnh, không hoảng loạn.
• Thả nổi ngửa nếu biết.
• Gọi người giúp.
• Kéo giãn cơ nếu có thể.
• Bơi vào bờ bằng chi không bị.

Phòng

• Khởi động kỹ trước khi xuống nước.
• Không bơi khi quá đói hoặc vừa ăn no.
• Không bơi khi quá mệt.
• Không bơi một mình ở nơi vắng.
• Xuống nước từ từ, không nhảy ào xuống nước lạnh.

Chuột rút khi mang thai

Rất thường gặp, nhất là các tháng cuối.

• Kéo giãn bắp chân trước khi ngủ.
• Uống đủ nước.
• Đi bộ nhẹ nhàng hằng ngày.
• Kê chân cao khi nghỉ.
• Không tự bổ sung khoáng chất — hỏi bác sĩ sản khoa.
• Tránh đứng lâu.

Khi nào cần đi khám

• Chuột rút rất thường xuyên.
• Đau kéo dài sau khi cơn đã hết.
• Kèm yếu cơ hoặc teo cơ.
• Kèm tê bì kéo dài.
• Xuất hiện sau khi dùng thuốc mới.
• Có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tuyến giáp.
• Đau chân khi đi bộ một quãng rồi phải dừng lại nghỉ — dấu hiệu gợi ý bệnh mạch máu, cần khám.

Đi khám ngay nếu

• Một bên chân sưng, nóng, đỏ, đau — cần loại trừ huyết khối tĩnh mạch.
• Chân lạnh, tái, mất mạch.
• Yếu chân tăng dần.

Đau và sưng một bên bắp chân không phải là chuột rút thông thường — cần được khám.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Kéo giãn ngược chiều co cơ là cách nhanh nhất — duỗi chân và kéo mũi bàn chân về phía người.
2. Kéo giãn bắp chân trước khi ngủ giúp giảm rõ chuột rút ban đêm.
3. Sưng nóng đỏ đau một bên bắp chân không phải chuột rút — cần đi khám ngay.

Câu hỏi thường gặp