Đau lưng là than phiền phổ biến bậc nhất. Phần lớn các đợt đau lưng cấp tự đỡ trong vài tuần.
Nhưng cách nhiều người xử lý lại làm chậm quá trình đó.
Quan niệm cũ cần bỏ: nằm bất động cho lành
Nằm bất động nhiều ngày thực ra làm:
- Cơ yếu đi nhanh.
- Khớp cứng hơn.
- Đau kéo dài hơn.
- Tăng nguy cơ các vấn đề khác do nằm lâu.
- Mất tự tin khi vận động trở lại.
Cách đúng
- Nghỉ ngắn trong một tới hai ngày đầu nếu đau nhiều.
- Sau đó vận động nhẹ nhàng trong khả năng.
- Đi lại trong nhà, đi bộ chậm.
- Duy trì các hoạt động thường ngày ở mức chịu được.
- Tránh các động tác làm đau tăng rõ rệt.
Nguyên tắc: giữ vận động, nhưng đừng làm việc gây đau nhói.
Xử lý tại nhà
Chườm
- Một tới hai ngày đầu — nhiều người thấy chườm lạnh dễ chịu hơn.
- Sau đó chườm ấm — giúp giãn cơ.
- Bọc khăn, không áp trực tiếp lên da.
- Có thể thử cả hai và chọn cách nào dễ chịu hơn.
Tư thế
- Nằm nghiêng, kẹp gối giữa hai chân.
- Hoặc nằm ngửa, kê gối dưới khoeo chân.
- Nệm không quá mềm cũng không quá cứng.
- Đứng dậy bằng cách lăn nghiêng rồi chống tay ngồi lên, không bật thẳng người dậy.
Thuốc
- Hỏi dược sĩ về thuốc giảm đau phù hợp.
- Nói rõ nếu có bệnh dạ dày, bệnh thận, hoặc đang dùng thuốc khác.
- Không tự dùng dài ngày.
- Không tự tiêm thuốc theo lời mách.
Các việc nên tránh trong đợt đau
- Nâng vật nặng.
- Cúi gập người lâu.
- Ngồi lâu một chỗ.
- Động tác xoay vặn đột ngột.
- Để người không có chuyên môn nắn bẻ cột sống.
Dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay
Đây là nhóm dấu hiệu không được chờ:
- Bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiểu tiện.
- Tê vùng bẹn, mông, mặt trong đùi.
- Yếu hai chân, đi lại khó khăn nhanh chóng.
- Đau lưng dữ dội sau chấn thương mạnh.
Những dấu hiệu này gợi ý chèn ép thần kinh nặng và cần xử trí gấp.
Khi nào nên đi khám sớm
- Đau lan xuống chân, kèm tê bì hoặc yếu.
- Sốt kèm đau lưng.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Đau nhiều về đêm, đau làm tỉnh giấc.
- Đau không đỡ khi nghỉ.
- Tiền sử ung thư.
- Dùng thuốc corticoid kéo dài.
- Người cao tuổi có loãng xương, đau sau một cú ngã nhẹ.
- Đau kéo dài quá vài tuần không đỡ.
- Tái phát nhiều lần.
Phòng đau lưng
Nâng vật nặng đúng cách
Đây là kỹ năng quan trọng nhất.
- Đứng gần vật.
- Gập gối ngồi xuống, giữ lưng thẳng.
- Ôm vật sát vào người.
- Đứng lên bằng lực chân.
- Không vừa nâng vừa xoay vặn người — muốn đổi hướng thì xoay cả bàn chân.
- Vật quá nặng thì nhờ người khác.
- Đẩy dễ hơn kéo.
Tư thế ngồi
- Lưng tựa sát ghế, có điểm tựa vùng thắt lưng.
- Hai chân chạm đất.
- Màn hình ngang tầm mắt.
- Đứng dậy đi lại ít nhất mỗi giờ một lần — đây là việc hiệu quả nhất với người làm văn phòng.
- Không ngồi khoanh chân trên sàn lâu.
Tư thế đứng và đi
- Không đứng yên một chỗ quá lâu.
- Nếu phải đứng lâu — kê một chân lên vật thấp, đổi chân định kỳ.
- Giày đế thấp, êm.
- Hạn chế giày cao gót thường xuyên.
Vận động
- Đi bộ đều đặn.
- Bơi lội — tốt cho lưng.
- Tập cơ bụng và cơ lưng — cơ khoẻ là bộ áo giáp cho cột sống.
- Khởi động trước khi tập.
- Tập đều đặn quan trọng hơn tập nhiều.
Các yếu tố khác
- Giảm cân nếu thừa cân — bụng to kéo cột sống ra trước.
- Bỏ thuốc lá.
- Ngủ đủ.
- Giảm căng thẳng — căng thẳng làm cơ co cứng.
- Đeo ba lô hai quai thay vì túi một bên, đặc biệt với học sinh.
Với người ngồi máy tính nhiều
- Đặt nhắc nhở đứng dậy.
- Vươn vai, xoay vai nhẹ nhàng.
- Đi lại khi gọi điện thoại.
- Uống nước thường xuyên — cũng là lý do để đứng dậy.
- Điều chỉnh ghế và bàn cho phù hợp.
Về đai lưng
- Có thể hỗ trợ tạm thời khi phải làm việc nặng.
- Không nên đeo liên tục cả ngày dài ngày — cơ lưng sẽ yếu đi.
- Hỏi ý kiến bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
Về các phương pháp truyền miệng
- Cẩn thận với nắn bẻ cột sống bởi người không có chuyên môn — đã có những trường hợp gây tổn thương nặng.
- Không tự tiêm thuốc theo lời mách.
- Không dùng thuốc không rõ nguồn gốc — nhiều loại chứa corticoid liều cao gây hại lâu dài.
- Đắp lá, xoa bóp mạnh khi đang viêm cấp có thể làm nặng hơn.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Đừng nằm bất động nhiều ngày — vận động nhẹ nhàng trong khả năng giúp hồi phục nhanh hơn.
- Bí tiểu, tê vùng bẹn hoặc yếu hai chân là cấp cứu — đi ngay.
- Nâng vật bằng lực chân, không xoay vặn khi đang nâng — kỹ năng này phòng được phần lớn đợt đau lưng.
Câu hỏi thường gặp
Bị đau lưng cấp có nên nằm nghỉ hoàn toàn không?
Không nên nằm bất động nhiều ngày. Nghỉ ngơi ngắn trong một đến hai ngày đầu là hợp lý, nhưng sau đó vận động nhẹ nhàng trong khả năng giúp hồi phục nhanh hơn.
Nên chườm nóng hay chườm lạnh khi đau lưng?
Trong một đến hai ngày đầu nhiều người thấy chườm lạnh dễ chịu hơn, sau đó chuyển sang chườm ấm để giãn cơ. Có thể thử cả hai và chọn cách nào thấy dễ chịu hơn.
Đau lưng khi nào phải đi cấp cứu?
Khi có bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiểu tiện, tê vùng bẹn và mông, yếu hai chân, hoặc đau lưng sau chấn thương mạnh.
Nâng vật nặng thế nào để không đau lưng?
Nên ngồi xuống bằng cách gập gối, giữ lưng thẳng, ôm vật sát người rồi đứng lên bằng lực chân, và tuyệt đối không vừa nâng vừa xoay vặn người.