Nhiệt miệng: làm dịu và khi nào cần chú ý

Nhiệt miệng là những vết loét nhỏ, tròn, viền đỏ, đáy trắng vàng trong khoang miệng.

Đau nhiều so với kích thước, ảnh hưởng ăn uống — nhưng thường tự lành.

Thường gặp và không lây

• Thường lành trong một tới hai tuần.
• Không lây từ người sang người.
• Hay tái phát ở một số người.
• Không phải "nóng trong" theo nghĩa cần uống thuốc mát gan.

Các yếu tố khởi phát thường gặp

• Chấn thương nhỏ — cắn phải má, bàn chải cứng, răng sắc cạnh, khí cụ chỉnh nha.
• Căng thẳng, thiếu ngủ.
• Thay đổi nội tiết.
• Thiếu một số vi chất — sắt, kẽm, một số vitamin nhóm B.
• Một số loại thức ăn với người nhạy cảm.
• Một số thành phần trong kem đánh răng với người nhạy cảm.
• Một số thuốc.
• Một số bệnh lý toàn thân.

Cách làm dịu tại nhà

Súc miệng

• Nước muối ấm loãng, nhiều lần trong ngày.
• Súc nhẹ, không ngậm quá lâu gây rát.

Ăn uống

• Đồ mềm, mát, nhạt — cháo, súp nguội bớt, sữa chua.
• Tránh đồ cay, chua, mặn.
• Tránh đồ quá nóng.
• Tránh đồ cứng, sắc cạnh — bánh mì giòn, khoai chiên.
• Hạn chế nước ngọt có ga, nước ép chua.
• Dùng ống hút nếu vết loét ở môi hoặc phía trước.

Vệ sinh răng miệng

• Vẫn phải đánh răng — nhưng nhẹ nhàng.
• Bàn chải lông mềm.
• Thử đổi kem đánh răng nếu hay tái phát.
• Tránh nước súc miệng chứa cồn — gây rát.

Các cách khác

• Ngậm nước mát, đá nhỏ.
• Hỏi dược sĩ về gel bôi tại chỗ giảm đau.
• Ngủ đủ, giảm căng thẳng.
• Uống đủ nước.

Những việc không nên làm

• Không chấm các chất gây bỏng lên vết loét — muối hột, chanh, cồn, thuốc lào.
• Không cố cạy lớp màng trắng.
• Không tự uống kháng sinh.
• Không tự dùng thuốc chứa corticoid trong miệng dài ngày mà chưa hỏi bác sĩ.
• Không bỏ đánh răng vì đau — vệ sinh kém làm lâu lành hơn.

Nếu tái phát nhiều lần

Nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì mỗi lần lại mua thuốc bôi.

Có thể cần kiểm tra:

• Thiếu máu, thiếu sắt.
• Thiếu một số vitamin và khoáng chất.
• Các bệnh lý đường tiêu hoá.
• Các bệnh lý toàn thân khác.
• Răng sắc cạnh, hàm giả không vừa — nguyên nhân cơ học hay bị bỏ qua.

Dấu hiệu cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Vết loét không lành sau ba tuần.
• Vết loét rất to.
• Nhiều vết cùng lúc, liên tục không dứt.
• Tái phát rất thường xuyên.
• Đau tới mức không ăn uống được.
• Kèm sốt.
• Kèm loét ở vị trí khác trên cơ thể.
• Kèm phát ban, đau khớp.

Cần đi khám sớm nếu

• Vết loét không đau nhưng không lành.
• Bờ vết loét cứng, gồ lên.
• Mảng trắng hoặc đỏ trong miệng không mất đi.
• Có khối u trong miệng hoặc ở cổ.
• Nổi hạch cổ.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Chảy máu không rõ lý do.
• Nuốt vướng, khàn tiếng kéo dài.
• Tê hoặc mất cảm giác vùng miệng lưỡi.

Người hút thuốc, ăn trầu, uống rượu nhiều cần đặc biệt chú ý tới các vết loét lâu lành trong miệng.

Nguyên tắc đơn giản: bất kỳ vết loét miệng nào không lành sau ba tuần đều cần được bác sĩ xem.

Phân biệt với một số tình trạng khác

Mụn rộp quanh môi

Mụn nước nhỏ thành cụm ở viền môi, ngứa rát trước khi mọc, có lây.

Không dùng chung cốc, khăn, son. Đi khám nếu lan rộng, gần mắt, hoặc ở người suy giảm miễn dịch.

Loét do răng giả, mắc cài

Ở đúng vị trí cọ xát. Cần điều chỉnh khí cụ — đi nha khoa, đừng chỉ bôi thuốc.

Nấm miệng

Mảng trắng bám, cạo ra để lại nền đỏ. Hay gặp ở trẻ nhỏ, người dùng thuốc hít corticoid, người suy giảm miễn dịch. Cần đi khám.

Phòng nhiệt miệng

• Ăn uống đủ chất, nhiều rau xanh trái cây.
• Ngủ đủ.
• Giảm căng thẳng.
• Bàn chải mềm, đánh răng nhẹ.
• Ăn chậm, tránh cắn phải má.
• Khám nha khoa định kỳ — xử lý răng sắc cạnh.
• Tránh món mình biết hay gây tái phát.
• Không hút thuốc.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nhiệt miệng thường lành trong một tới hai tuần — súc nước muối và ăn đồ mềm mát giúp dễ chịu.
2. Đừng chấm muối, chanh hay cồn lên vết loét.
3. Vết loét miệng không lành sau ba tuần phải đi khám — nhất là nếu không đau và bờ cứng.

Câu hỏi thường gặp