Mề đay: xử lý đợt cấp và tìm nguyên nhân

Mề đay là tình trạng nổi các sẩn phù trên da, ngứa nhiều, xuất hiện và biến mất nhanh.

Nhận biết

• Sẩn phù nổi gồ trên mặt da, màu hồng hoặc nhạt hơn da xung quanh.
• Ngứa nhiều.
• Kích thước và hình dạng thay đổi, có thể liên kết thành mảng lớn.
• Xuất hiện nhanh, lặn ở chỗ này rồi mọc ở chỗ khác.
• Mỗi nốt thường tồn tại dưới một ngày rồi lặn không để lại vết.
• Có thể ở bất cứ đâu trên cơ thể.

Phù mạch đi kèm

Sưng sâu hơn ở mí mắt, môi, tay chân, vùng kín — ít ngứa hơn nhưng căng tức.

Nếu sưng ở lưỡi, họng — đây là tình huống cấp cứu.

Dấu hiệu phải gọi cấp cứu ngay

• Khó thở, thở rít.
• Sưng môi, lưỡi, họng.
• Khàn tiếng, nuốt khó, cảm giác nghẹn.
• Chóng mặt, ngất.
• Đau bụng dữ dội, nôn.
• Tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh.
• Mẩn lan rất nhanh khắp người.

Đây là phản vệ — gọi cấp cứu, cho nằm và kê cao chân, không cho đứng dậy.

Xử lý đợt mề đay cấp thông thường

Ngừng tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ

• Ngừng thức ăn đang ăn.
• Ngừng thuốc mới nếu nghi ngờ — và báo bác sĩ.
• Rời khỏi môi trường nghi ngờ.

Làm dịu

• Chườm mát — giảm ngứa hiệu quả.
• Tắm nước mát hoặc ấm vừa, không tắm nước nóng.
• Mặc quần áo rộng, thoáng, mềm.
• Ở nơi mát, tránh nóng bức.
• Không gãi — gãi làm nổi thêm.
• Cắt móng tay.

Tránh các yếu tố làm nặng thêm

• Nóng, tắm nước nóng.
• Rượu.
• Gắng sức nhiều.
• Cọ xát, quần áo bó.
• Căng thẳng.
• Một số thuốc giảm đau chống viêm — hỏi dược sĩ.

Về thuốc

• Hỏi dược sĩ về thuốc kháng histamin phù hợp.
• Nói rõ nếu lái xe, vận hành máy — một số loại gây buồn ngủ.
• Nói rõ nếu đang mang thai, cho con bú, hoặc có bệnh nền.
• Không tự dùng thuốc corticoid uống hoặc tiêm.
• Không tự tiêm thuốc theo lời mách.

Về việc tìm nguyên nhân

Đây là điều cần nói rõ: phần lớn các đợt mề đay cấp không tìm được nguyên nhân cụ thể.

Và điều đó là bình thường — không có nghĩa là chưa tìm đủ kỹ.

Các tác nhân có thể gặp

• Nhiễm trùng — kể cả cảm thông thường, đây là nguyên nhân rất hay gặp ở trẻ em.
• Thuốc.
• Thức ăn.
• Côn trùng đốt.
• Tiếp xúc với một số chất.
• Yếu tố vật lý — lạnh, nóng, áp lực, ánh nắng, cọ xát.
• Gắng sức.
• Căng thẳng.

Cách ghi nhận hữu ích

• Chụp ảnh tổn thương — vì mẩn có thể lặn trước khi đi khám.
• Ghi giờ xuất hiện.
• Ghi những gì đã ăn, uống, dùng trong vài giờ trước đó.
• Ghi các thuốc mới bắt đầu dùng.
• Ghi hoàn cảnh — sau tắm lạnh, sau khi đi nắng, sau khi tập.

Mề đay mạn

Khi các đợt nổi tái đi tái lại kéo dài trên khoảng sáu tuần.

Cần đi khám chuyên khoa

• Để được đánh giá và loại trừ các nguyên nhân nền.
• Để có phác đồ kiểm soát lâu dài.
• Không nên tự dùng thuốc kéo dài nhiều tháng mà chưa khám.

Điều cần biết

• Nhiều trường hợp mề đay mạn cũng không tìm được nguyên nhân rõ.
• Nhưng vẫn kiểm soát được tốt bằng điều trị phù hợp.
• Có thể cần dùng thuốc đều đặn một thời gian dài.
• Không tự ngưng thuốc đang được bác sĩ kê.

Khi nào cần đi khám

Đi khám nếu

• Mề đay kéo dài quá vài ngày không đỡ.
• Tái đi tái lại nhiều tuần.
• Nghi do thuốc.
• Kèm sốt.
• Kèm đau khớp.
• Mỗi nốt tồn tại quá một ngày hoặc để lại vết thâm — cần được khám kỹ hơn.
• Ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt.
• Có phù mạch ở mặt, môi.
• Trẻ nhỏ.
• Phụ nữ mang thai.

Sống chung với mề đay mạn

• Tránh các yếu tố làm nặng thêm đã biết.
• Mặc đồ rộng thoáng.
• Giữ mát, tránh tắm nước nóng.
• Hạn chế rượu.
• Ngủ đủ, giảm căng thẳng.
• Dùng thuốc theo đúng chỉ định, đều đặn.
• Tái khám theo hẹn.
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc mới nào.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Mề đay kèm khó thở hoặc sưng môi lưỡi là phản vệ — gọi cấp cứu ngay.
2. Không tìm được nguyên nhân là chuyện bình thường với phần lớn đợt mề đay cấp.
3. Chườm mát và tránh nước nóng — nóng làm mề đay nặng hơn.

Câu hỏi thường gặp