Viêm mũi dị ứng: kiểm soát thay vì chịu đựng

Viêm mũi dị ứng rất phổ biến — và cũng là bệnh nhiều người chịu đựng suốt đời mà chưa từng đi khám.

Nhận biết

Các triệu chứng điển hình

• Hắt hơi từng tràng dài.
• Ngứa mũi, ngứa mắt, ngứa họng, ngứa tai.
• Nước mũi trong, chảy nhiều.
• Nghẹt mũi.
• Không sốt.
• Mắt đỏ, chảy nước mắt.
• Quầng thâm dưới mắt.
• Trẻ hay dụi mũi, đẩy mũi lên.

Phân biệt với cảm lạnh

• Dị ứng: ngứa là nổi bật, nước mũi trong, không sốt, tái đi tái lại theo hoàn cảnh.
• Cảm: có thể sốt nhẹ, đau người, đau họng, kéo dài vài ngày rồi hết.

Đặc điểm nhận diện quan trọng

Dị ứng xuất hiện theo hoàn cảnh cụ thể:

• Sáng vừa ngủ dậy.
• Khi quét nhà, dọn tủ.
• Khi tới một nơi nhất định.
• Khi gần thú nuôi.
• Theo mùa.
• Khi thay đổi thời tiết.

Tìm ra tác nhân của mình

Ghi nhật ký trong vài tuần:

• Lúc nào triệu chứng nặng nhất.
• Ở đâu.
• Đang làm gì.
• Có đỡ khi rời khỏi nơi đó không.
• Thời tiết hôm đó.

Đây là thông tin hữu ích nhất để mang đi khám.

Các tác nhân thường gặp

Mạt bụi nhà

Phổ biến nhất trong nhà ở. Sống trong chăn ga gối, thảm, thú nhồi bông, đệm.

Đặc điểm: nặng nhất khi vừa ngủ dậy và khi dọn giường.

Lông và vảy da thú nuôi

Nấm mốc

Nơi ẩm thấp, nhà tắm, tường ẩm, máy điều hoà lâu không vệ sinh.

Phấn hoa

Theo mùa, nặng hơn khi ra ngoài trời.

Gián

Các chất kích thích không phải dị nguyên

Khói thuốc, khói xe, nước hoa, hương nhang, hoá chất tẩy rửa — không gây dị ứng thật sự nhưng làm triệu chứng nặng hơn.

Giảm tiếp xúc — phần quan trọng nhất

Với mạt bụi nhà

• Giặt ga gối định kỳ bằng nước nóng, phơi nắng.
• Dùng vỏ bọc chống mạt cho đệm và gối nếu có.
• Hạn chế thảm, rèm dày trong phòng ngủ.
• Hạn chế thú nhồi bông — nếu có thì giặt thường xuyên.
• Lau ẩm thay vì quét khô.
• Hút bụi khi người dị ứng không có mặt.
• Phơi chăn nệm dưới nắng.
• Phòng ngủ thoáng, không ẩm.

Với thú nuôi

• Không cho vào phòng ngủ.
• Tắm cho thú thường xuyên.
• Rửa tay sau khi chơi với thú.
• Hút bụi thường xuyên.

Với nấm mốc

• Giữ nhà khô thoáng.
• Xử lý chỗ thấm dột.
• Vệ sinh máy điều hoà định kỳ.
• Không phơi quần áo ẩm trong phòng ngủ.
• Thông gió nhà tắm.

Với phấn hoa và bụi ngoài trời

• Đóng cửa sổ vào lúc nhiều phấn hoa.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài.
• Tắm gội, thay quần áo sau khi về nhà.
• Không phơi quần áo ngoài trời trong mùa nhiều phấn hoa.
• Đeo kính khi ra ngoài.

Rửa mũi bằng nước muối

Biện pháp an toàn và hiệu quả — nên làm thường xuyên.

• Giúp loại bỏ tác nhân bám trên niêm mạc.
• Làm dịu triệu chứng.
• Dùng nước muối sinh lý hoặc nước đun sôi để nguội pha đúng cách.
• Rửa sau khi đi ngoài đường về.
• Rửa sạch dụng cụ sau mỗi lần.

Về thuốc

• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ — có nhiều nhóm thuốc với cơ chế khác nhau.
• Nói rõ công việc — một số thuốc gây buồn ngủ, không phù hợp với người lái xe, vận hành máy.
• Không tự dùng thuốc xịt co mạch dài ngày.
• Thuốc xịt mũi điều trị dị ứng thường cần dùng đều đặn mới có tác dụng — không phải dùng khi nào khó chịu.
• Không tự dùng thuốc của người khác.
• Với trẻ em và phụ nữ mang thai — phải hỏi bác sĩ.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt và giấc ngủ.
• Phải dùng thuốc liên tục.
• Ảnh hưởng học tập, công việc.
• Kèm ho về đêm, khò khè, khó thở khi gắng sức.
• Nghẹt mũi một bên kéo dài.
• Mất khứu giác.
• Viêm xoang tái đi tái lại.
• Viêm tai giữa tái phát ở trẻ.
• Muốn xác định chính xác tác nhân dị ứng.

Liên quan với hen

Viêm mũi dị ứng và hen có mối liên quan với nhau — nhiều người có cả hai.

Dấu hiệu gợi ý cần đi khám

• Ho về đêm, ho sáng sớm.
• Khò khè.
• Khó thở khi gắng sức, khi gặp lạnh.
• Tức ngực.
• Ho kéo dài sau mỗi đợt cảm.

Kiểm soát tốt viêm mũi dị ứng cũng giúp kiểm soát hen tốt hơn.

Với trẻ em

• Ảnh hưởng giấc ngủ và học tập nhiều hơn người lớn tưởng.
• Trẻ ngủ ngáy, thở miệng, hay tỉnh giấc — nên đi khám.
• Trẻ hay dụi mũi, dụi mắt, quầng thâm mắt.
• Không tự dùng thuốc cho trẻ.
• Xử lý môi trường phòng ngủ là việc quan trọng nhất.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ngứa mũi ngứa mắt và hắt hơi từng tràng không kèm sốt là gợi ý dị ứng, không phải cảm.
2. Giặt ga gối nước nóng và xử lý phòng ngủ là biện pháp có hiệu quả nhất.
3. Kèm ho về đêm hoặc khò khè thì nên đi khám để đánh giá về hen.

Câu hỏi thường gặp