Đau bụng: phân biệt loại nào chờ được, loại nào phải đi ngay

Đau bụng là triệu chứng rất chung — từ chuyện ăn không tiêu tới những tình huống cần mổ gấp.

Bài này không nhằm giúp tự chẩn đoán, mà giúp nhận ra khi nào không được chờ đợi.

Các thông tin cần chú ý

Khi đau bụng, nên tự ghi nhận:

• Đau ở đâu — vùng nào, có lan đi đâu không.
• Bắt đầu từ khi nào — đột ngột hay từ từ.
• Kiểu đau — quặn từng cơn, âm ỉ liên tục, hay đau nhói.
• Mức độ và diễn biến — tăng dần hay giảm dần.
• Liên quan tới ăn uống không.
• Triệu chứng kèm theo — sốt, nôn, tiêu chảy, táo bón, tiểu buốt.
• Làm gì thì đỡ, làm gì thì nặng hơn.

Đây chính là những thông tin bác sĩ sẽ hỏi — chuẩn bị sẵn giúp khám nhanh và chính xác hơn.

Các dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay

• Đau dữ dội xuất hiện đột ngột.
• Bụng cứng như gỗ.
• Đau tăng dữ dội khi ấn rồi buông tay ra.
• Đau nhiều tới mức không đứng thẳng được.
• Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê.
• Đi ngoài ra máu nhiều hoặc phân đen.
• Không trung tiện, không đi ngoài được kèm chướng bụng và nôn.
• Sốt cao kèm đau bụng.
• Da tái, vã mồ hôi, tim đập nhanh, choáng.
• Đau bụng sau chấn thương.
• Phụ nữ trong tuổi sinh đẻ đau bụng dưới dữ dội kèm chậm kinh — cần loại trừ thai ngoài tử cung.
• Đau bụng kèm đau ngực, khó thở.

Một số kiểu đau cần chú ý

Đau hố chậu phải

Kiểu đau đáng chú ý: bắt đầu quanh rốn rồi chuyển dần xuống bụng dưới bên phải, tăng dần, kèm chán ăn, buồn nôn, sốt nhẹ, đau tăng khi đi lại hoặc ho.

Đây là kiểu đau cần đi khám sớm để loại trừ viêm ruột thừa. Không nên chờ "xem sáng mai có đỡ không".

Đau quặn dữ dội vùng thắt lưng lan xuống bẹn

Thường kèm tiểu buốt, tiểu ra máu, đau tới mức không nằm yên được.

Cần đi khám — có thể liên quan tới sỏi tiết niệu.

Đau vùng dưới sườn phải

Nhất là sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, có thể lan ra sau lưng hoặc lên vai phải, kèm buồn nôn.

Nên đi khám — nhất là khi kèm sốt hoặc vàng da.

Đau vùng thượng vị

Cần phân biệt với nguyên nhân từ tim, đặc biệt ở người lớn tuổi, người đái tháo đường, người có yếu tố nguy cơ tim mạch.

Kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở, đau lan lên vai hoặc hàm — đi cấp cứu ngay.

Đau bụng dưới ở phụ nữ

Nhiều nguyên nhân khác nhau. Đau dữ dội đột ngột, kèm chậm kinh hoặc ra máu bất thường thì cần đi khám ngay.

Những việc KHÔNG nên làm khi đau bụng chưa rõ nguyên nhân

• Không tự uống thuốc giảm đau mạnh — có thể che lấp triệu chứng, làm chẩn đoán khó hơn.
• Không chườm nóng khi nghi viêm nhiễm trong ổ bụng.
• Không ăn uống khi đau dữ dội — nếu cần can thiệp thì bụng phải trống.
• Không tự thụt tháo.
• Không xoa bóp mạnh vùng đau.
• Không tự uống kháng sinh.
• Không cạo gió, đánh gió rồi chờ đợi.

Với đau bụng nhẹ, nghi do ăn uống

Nếu đau nhẹ, không có dấu hiệu báo động nào ở trên:

• Nghỉ ngơi.
• Uống nước ấm từng ít.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu.
• Chườm ấm nếu là đau kiểu co thắt thông thường.
• Theo dõi diễn biến.

Nhưng nếu đau tăng dần, xuất hiện sốt, hoặc kéo dài quá vài giờ mà không đỡ — đi khám.

Đau bụng ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Đau dữ dội từng cơn, trẻ khóc thét rồi lại nằm im.
• Nôn nhiều, nôn ra dịch xanh.
• Đi ngoài ra máu.
• Bụng chướng.
• Trẻ nằm co người, không cho sờ bụng.
• Đau kèm sốt.
• Trẻ li bì.
• Đau ở bụng dưới bên phải.
• Sờ thấy khối ở bụng hoặc bẹn.
• Bé trai đau vùng bìu — cần khám gấp.

Về đau bụng tái đi tái lại ở trẻ

Khá thường gặp và nhiều trường hợp liên quan tới táo bón hoặc căng thẳng.

Nhưng vẫn nên đi khám nếu kèm sụt cân, chậm lớn, đau làm trẻ tỉnh giấc ban đêm, hoặc nôn kéo dài.

Đau bụng ở người cao tuổi

Cần thận trọng hơn.

Người cao tuổi có thể đau ít hơn mức tổn thương thực tế, ít sốt hơn, biểu hiện mờ nhạt hơn.

Đau bụng mới xuất hiện ở người cao tuổi nên được đi khám sớm, kể cả khi mức độ đau có vẻ không nhiều.

Khi đi khám nên mang theo

• Danh sách thuốc đang dùng — hoặc mang cả hộp thuốc.
• Kết quả khám cũ nếu có.
• Thông tin về bệnh nền, các lần mổ trước.
• Ghi chú về diễn biến cơn đau.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Bụng cứng, đau tăng khi buông tay ra sau khi ấn, hoặc đau dữ dội đột ngột là phải đi cấp cứu.
2. Đừng tự uống thuốc giảm đau khi chưa rõ nguyên nhân — che lấp triệu chứng làm chẩn đoán khó hơn.
3. Đau bụng ở người cao tuổi thường mờ nhạt hơn thực tế — nên đi khám sớm.

Câu hỏi thường gặp