Dị ứng thuốc: thông tin quan trọng nhất trong hồ sơ y tế

Tiền sử dị ứng thuốc là một trong những thông tin quan trọng nhất mà mỗi người cần biết và nhớ về bản thân.

Một câu khai báo đúng lúc có thể ngăn được tình huống nguy hiểm.

Phân biệt dị ứng với tác dụng phụ

Dị ứng thuốc

• Liên quan tới miễn dịch.
• Biểu hiện chủ yếu ở da và hô hấp — nổi mẩn, ngứa, sưng, khó thở.
• Có thể nặng lên ở những lần dùng sau.
• Không phụ thuộc liều — lượng nhỏ cũng có thể gây phản ứng.

Tác dụng phụ

• Là tác dụng không mong muốn của chính thuốc.
• Thường dự đoán được theo loại thuốc.
• Ví dụ: buồn nôn, chóng mặt, buồn ngủ, khô miệng, táo bón.
• Thường liên quan tới liều.

Cả hai đều cần báo với bác sĩ — nhưng cách xử lý khác nhau.

Các biểu hiện dị ứng thuốc

Nhẹ tới trung bình

• Nổi mẩn đỏ, mề đay.
• Ngứa.
• Phát ban toàn thân.
• Sưng nhẹ mí mắt, môi.

Nặng — cần cấp cứu

• Khó thở, thở rít.
• Sưng môi, lưỡi, họng.
• Khàn tiếng, nuốt khó.
• Chóng mặt, ngất, tụt huyết áp.
• Nổi mẩn lan rất nhanh.

Phản ứng nặng ở da — cấp cứu

Đây là nhóm rất quan trọng cần nhận ra:

• Sốt cao kèm phát ban lan nhanh.
• Bọng nước trên da.
• Da bong tróc từng mảng.
• Loét ở miệng, mắt, vùng kín.
• Đau rát da.
• Sưng mặt, sưng hạch.

Ngừng thuốc ngay và đi cấp cứu. Các phản ứng này có thể xuất hiện sau vài ngày tới vài tuần dùng thuốc.

Các nhóm thuốc hay gây dị ứng

• Kháng sinh — nhóm hay gặp nhất.
• Thuốc giảm đau chống viêm.
• Thuốc chống động kinh.
• Thuốc điều trị gút.
• Thuốc cản quang.
• Thuốc gây tê, gây mê.
• Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính.

Nhưng bất kỳ thuốc nào cũng có thể gây dị ứng — kể cả thuốc đã dùng nhiều lần trước đó.

Khi nghi ngờ dị ứng thuốc

Ngay lập tức

• Ngừng thuốc.
• Giữ lại vỏ hộp, toa thuốc.
• Chụp ảnh tổn thương da.
• Ghi lại giờ uống và giờ xuất hiện triệu chứng.
• Liên hệ bác sĩ kê đơn.
• Nếu có dấu hiệu nặng — đi cấp cứu ngay.

Lưu ý quan trọng

Nếu đang dùng nhiều thuốc cùng lúc, đừng tự đoán thuốc nào gây ra.

Mang tất cả thuốc đang dùng tới cho bác sĩ xem — đừng tự loại trừ.

Ghi nhớ và khai báo

Cần ghi lại

• Tên thuốc chính xác — chụp ảnh vỏ hộp.
• Biểu hiện cụ thể — nổi mẩn, khó thở, sưng.
• Mức độ — có phải đi cấp cứu không.
• Thời điểm xảy ra.
• Bao lâu sau khi dùng thì xuất hiện.

Cách lưu giữ

• Ghi trong ghi chú điện thoại.
• Mang thẻ hoặc vòng ghi thông tin dị ứng.
• Cho người nhà biết.
• Ghi trong sổ khám bệnh.

Khai báo với ai

• Mọi bác sĩ — kể cả khi đi khám vì chuyện khác.
• Nha sĩ.
• Dược sĩ khi mua thuốc.
• Trước mọi thủ thuật, phẫu thuật.
• Trước khi tiêm chủng.
• Trước khi chụp chiếu có dùng thuốc cản quang.

Chủ động khai báo, đừng chờ được hỏi.

Những việc không nên làm

• Không tự dùng lại thuốc đã từng gây phản ứng.
• Không tự mua thuốc theo đơn cũ — nhất là đơn của người khác.
• Không dùng thuốc người quen mách.
• Không tự dùng thuốc cùng nhóm — hỏi bác sĩ về khả năng phản ứng chéo.
• Không tự tiêm thuốc tại nhà.
• Không bỏ qua các dấu hiệu ban đầu.

Nếu bắt buộc phải dùng thuốc đã từng dị ứng

Đôi khi vì lý do điều trị, không có thuốc thay thế phù hợp.

• Phải do bác sĩ quyết định.
• Thực hiện ở nơi có điều kiện xử trí cấp cứu.
• Có kế hoạch theo dõi sát.
• Tuyệt đối không tự làm tại nhà.

Về thời gian theo dõi sau tiêm

Nhiều người sốt ruột muốn về ngay sau khi tiêm thuốc hoặc tiêm chủng.

Thời gian ở lại theo dõi chính là để phát hiện phản ứng sớm — lúc còn ở nơi có sẵn thuốc và nhân viên y tế.

Đây là quy định nên tuân thủ, không phải thủ tục hình thức.

Với người có nhiều bệnh, dùng nhiều thuốc

• Lập một danh sách đầy đủ các thuốc đang dùng.
• Mang theo khi đi khám ở bất kỳ đâu.
• Hoặc mang cả hộp thuốc đi.
• Báo cả thực phẩm bổ sung, thuốc đông y đang dùng.
• Hỏi dược sĩ về tương tác khi mua thêm thuốc mới.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ghi rõ tên thuốc và biểu hiện đã gặp, lưu trong điện thoại và chủ động khai báo mọi lần đi khám.
2. Sốt cao kèm phát ban, bọng nước hoặc loét miệng mắt là phản ứng nặng — ngừng thuốc và đi cấp cứu.
3. Đừng tự mua thuốc theo đơn cũ của người khác — đây là con đường phổ biến dẫn tới dị ứng thuốc.

Câu hỏi thường gặp