Ho: các kiểu ho và cách xử lý

Ho là phản xạ bảo vệ của cơ thể để tống dị vật, đờm và chất kích thích ra khỏi đường thở.

Nên dập ho không phải lúc nào cũng là việc đúng.

Hai kiểu ho cơ bản

Ho khan

• Không có đờm.
• Cảm giác ngứa, kích thích trong họng.
• Hay gặp sau cảm, do dị ứng, do không khí khô, do trào ngược.
• Có thể ho từng cơn dài, mệt.

Ho có đờm

• Khạc ra đờm.
• Ho đang làm nhiệm vụ dọn đường thở.
• Thường gặp trong viêm phế quản, sau cảm.

Đây là điểm quan trọng: ho có đờm thì thường không nên dập ho, vì dập ho làm đờm ứ lại.

Thuốc ho có nhiều loại khác nhau với mục đích khác nhau — nên hỏi dược sĩ chứ đừng mua theo tên quen.

Các nguyên nhân thường gặp

Sau cảm

Rất phổ biến. Đường thở còn nhạy cảm sau khi hết các triệu chứng khác.

Có thể kéo dài vài tuần — đây là diễn biến bình thường, không cần kháng sinh.

Dị ứng

Ho khan, kèm hắt hơi, ngứa mũi mắt, nặng theo hoàn cảnh nhất định.

Dịch mũi chảy xuống họng

Ho nhiều khi nằm và buổi sáng, cảm giác vướng họng, hay hắng giọng.

Trào ngược dạ dày

Ho khan kéo dài, nặng khi nằm và sau ăn, kèm ợ chua, rát ngực.

Đây là nguyên nhân rất hay bị bỏ sót trong ho mạn tính.

Hen

Ho về đêm, ho khi gắng sức, ho khi gặp lạnh, có thể kèm khò khè.

Thuốc

Một số thuốc huyết áp có thể gây ho khan kéo dài.

Nếu bắt đầu ho khan sau khi dùng thuốc mới — nói với bác sĩ, đừng tự ngưng thuốc.

Hút thuốc

Ho mạn tính, nhất là buổi sáng.

Cách làm dịu tại nhà

Uống nhiều nước

Giúp đờm loãng hơn, dễ khạc hơn. Đây là biện pháp đơn giản và hiệu quả.

Mật ong

• Một thìa mật ong hoặc pha nước ấm.
• Không dùng cho trẻ dưới một tuổi.

Giữ ẩm không khí

Nhất là phòng ngủ, phòng điều hoà.

Nằm gối cao

Giúp ho về đêm nhiều — đặc biệt khi do dịch mũi chảy xuống hoặc trào ngược.

Tránh chất kích thích

• Khói thuốc — kể cả hút thụ động.
• Bụi, mùi nồng.
• Không khí lạnh đột ngột.

Súc miệng nước muối

Làm dịu họng, giảm kích thích gây ho.

Với ho do trào ngược

• Không ăn sát giờ ngủ — nên cách vài giờ.
• Nâng đầu giường.
• Hạn chế đồ chua, cay, nhiều dầu mỡ.
• Hạn chế rượu, cà phê.
• Giảm cân nếu thừa cân.
• Đi khám nếu kéo dài — có thuốc điều trị hiệu quả.

Ho ở trẻ em

Lưu ý quan trọng

• Không tự dùng thuốc ho cho trẻ nhỏ — nhiều loại không phù hợp với trẻ.
• Phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Mật ong chỉ dùng cho trẻ trên một tuổi.
• Uống nhiều nước, giữ ẩm không khí.

Đưa trẻ đi khám nếu

• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
• Tím môi.
• Khò khè.
• Ho thành cơn dữ dội tới tím mặt.
• Ho sau khi đang ăn hoặc chơi đồ nhỏ — nghi hóc dị vật.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Sốt cao.

Ho khởi phát đột ngột ở trẻ đang chơi hoặc đang ăn cần nghĩ tới hóc dị vật và đi khám ngay.

Khi nào cần đi khám

Đi khám sớm nếu

• Ho kéo dài quá ba tuần.
• Ho nặng dần.
• Sốt kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Ra mồ hôi đêm.
• Ho ở người hút thuốc, người lớn tuổi.
• Đờm đổi màu kèm sốt.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.

Đi ngay nếu

• Ho ra máu.
• Khó thở.
• Đau ngực.
• Môi tím.
• Sốt cao kèm rét run.

Về ho kéo dài và bệnh lao

Ho kéo dài trên hai tuần kèm sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm và sụt cân là nhóm dấu hiệu cần đi khám để loại trừ lao.

Đây là bệnh chữa khỏi được nếu phát hiện và điều trị đúng — nhưng nhiều người chần chừ vì nghĩ chỉ là ho thường.

Sai lầm thường gặp

• Tự mua kháng sinh vì ho — phần lớn ho không do vi khuẩn.
• Dùng thuốc giảm ho khi đang ho có đờm.
• Dùng thuốc ho của người lớn cho trẻ.
• Ngưng thuốc huyết áp vì nghi gây ho mà không hỏi bác sĩ.
• Chờ quá lâu với ho kéo dài.
• Tiếp tục hút thuốc rồi tìm thuốc chữa ho.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ho có đờm thì thường không nên dập ho — ho đang dọn đường thở.
2. Ho kéo dài quá ba tuần thì đi khám, đừng tự mua thuốc mãi.
3. Ho ra máu, khó thở hoặc đau ngực là phải đi ngay.

Câu hỏi thường gặp