Nghẹt mũi: vì sao bị và cách làm dễ chịu tại nhà

Nghẹt mũi là một trong những thứ khó chịu nhất trong các bệnh vặt — ngủ không được, ăn không ngon, đầu nặng.

Hiểu đúng: nghẹt mũi không phải vì mũi đầy dịch

Nhiều người nghĩ nghẹt là do nước mũi bịt kín đường thở, nên cố xì thật mạnh.

Thực ra phần lớn nghẹt mũi là do niêm mạc trong mũi sưng phù lên, làm hẹp đường thở.

Điều này giải thích vì sao:

• Xì mũi liên tục mà vẫn nghẹt.
• Nghẹt mà mũi lại khô.
• Nghẹt đổi bên qua lại.

Các nguyên nhân thường gặp

Cảm lạnh, cảm cúm

Phổ biến nhất. Kèm hắt hơi, chảy mũi, đau họng. Thường tự đỡ sau vài ngày tới một tuần.

Dị ứng

Kèm hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, ngứa mắt, nước mũi trong.

Đặc điểm nhận biết: xuất hiện theo hoàn cảnh — buổi sáng, khi quét nhà, khi tới nơi nào đó.

Không khí khô

Ngủ điều hoà cả đêm, phòng kín. Niêm mạc khô thì phản ứng bằng cách sưng lên.

Viêm xoang

Nghẹt kéo dài, đau nặng vùng trán hoặc gò má, dịch mũi đặc, có thể kèm hôi miệng.

Lệch vách ngăn

Thường nghẹt một bên cố định, kéo dài nhiều năm.

Dùng thuốc xịt co mạch quá lâu

Đây là nguyên nhân hay bị bỏ sót.

Thuốc xịt co mạch giúp thông mũi rất nhanh, nhưng dùng liên tục nhiều ngày có thể làm mũi nghẹt trở lại nặng hơn mỗi khi thuốc hết tác dụng — rồi người bệnh lại xịt thêm.

Vòng lặp này khá phổ biến. Nếu thấy mình phải xịt mũi nhiều lần mỗi ngày trong nhiều tuần, nên đi khám.

Các cách làm dễ chịu tại nhà

Rửa mũi bằng nước muối

Đây là cách đơn giản và hiệu quả nhất.

• Dùng nước muối sinh lý đóng gói sẵn.
• Nếu tự pha — dùng nước đun sôi để nguội, không dùng nước máy trực tiếp.
• Nghiêng đầu, bơm nhẹ vào một bên.
• Thở bằng miệng trong lúc rửa.
• Rửa sạch dụng cụ sau mỗi lần.
• Có thể làm nhiều lần trong ngày.

Xông hơi

• Hơi nước ấm từ bát nước nóng, trùm khăn.
• Cẩn thận bỏng — đặc biệt với trẻ em.
• Tắm nước ấm cũng có tác dụng tương tự.

Làm ẩm không khí

• Đặt chậu nước trong phòng điều hoà.
• Không để điều hoà thổi thẳng vào mặt.
• Máy tạo ẩm nếu có — nhớ vệ sinh thường xuyên.

Nằm gối cao

Kê cao đầu giúp giảm nghẹt về đêm rõ rệt.

Uống đủ nước

Giúp dịch mũi loãng hơn, dễ thoát hơn.

Chườm ấm vùng mũi

Khăn ấm đắp lên sống mũi và gò má — dễ chịu tức thì.

Xì mũi đúng cách

Nghe đơn giản nhưng nhiều người làm sai:

• Xì từng bên một — bịt bên kia lại.
• Xì nhẹ, không dồn hết sức.
• Xì quá mạnh có thể đẩy dịch lên tai gây ù, đau tai.
• Dùng khăn giấy, bỏ ngay sau khi dùng.
• Rửa tay sau khi xì.

Với trẻ nhỏ

• Trẻ chưa biết xì mũi — nhỏ nước muối rồi hút nhẹ.
• Không hút quá mạnh, quá nhiều lần.
• Nâng đầu giường khi ngủ.
• Không tự dùng thuốc xịt mũi cho trẻ — phải hỏi bác sĩ.
• Trẻ nghẹt mũi bú kém thì cho bú nhiều lần, mỗi lần ít.

Trẻ sơ sinh nghẹt mũi bú kém hoặc thở gắng sức thì nên đi khám — trẻ nhỏ thở chủ yếu bằng mũi.

Những việc không nên làm

• Không nhỏ các loại dung dịch tự chế vào mũi — nước tỏi, nước chanh, dầu gió.
• Không xì quá mạnh.
• Không tự dùng thuốc xịt co mạch dài ngày.
• Không tự uống kháng sinh — phần lớn nghẹt mũi do virus hoặc dị ứng, kháng sinh không có tác dụng.
• Không ngoáy mũi sâu.

Nếu nghi do dị ứng

• Ghi lại lúc nào bị nặng nhất — sáng sớm, khi dọn nhà, theo mùa.
• Giặt ga gối thường xuyên bằng nước nóng.
• Hút bụi, lau ẩm thay vì quét khô.
• Hạn chế thú nhồi bông trong phòng ngủ.
• Đóng cửa sổ vào lúc nhiều bụi.
• Tắm gội sau khi ra ngoài nhiều bụi.
• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thuốc phù hợp.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Nghẹt kéo dài quá khoảng mười ngày không đỡ.
• Chỉ nghẹt một bên liên tục — nhất là kéo dài nhiều tuần.
• Dịch mũi có máu.
• Đau nặng vùng mặt, vùng trán.
• Sốt cao.
• Giảm hoặc mất khứu giác kéo dài.
• Nghẹt kèm nhìn đôi, sưng quanh mắt.
• Phải dùng thuốc xịt mũi liên tục nhiều tuần.

Đi ngay nếu

• Sưng đỏ quanh mắt, mắt lồi.
• Đau đầu dữ dội kèm sốt.
• Trẻ nhỏ thở khó, bỏ bú.

Một lưu ý về màu dịch mũi

Nhiều người thấy dịch mũi chuyển vàng hoặc xanh là nghĩ ngay tới nhiễm khuẩn và muốn uống kháng sinh.

Thực ra dịch mũi đổi màu là diễn biến bình thường của cảm thường — không tự nó chứng minh cần kháng sinh.

Điều đáng chú ý hơn là: kéo dài bao lâu, có sốt không, có đau vùng mặt không, có đang đỡ rồi xấu đi trở lại không.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Rửa mũi bằng nước muối là cách đơn giản và hiệu quả nhất — làm được nhiều lần trong ngày.
2. Đừng tự dùng thuốc xịt co mạch dài ngày — có thể làm nghẹt nặng hơn khi ngưng.
3. Nghẹt một bên kéo dài nhiều tuần thì nên đi khám, đừng cho là chuyện vặt.

Câu hỏi thường gặp