Ngứa và nổi mẩn: tìm nguyên nhân trước khi bôi thuốc

Ngứa và nổi mẩn có rất nhiều nguyên nhân khác nhau — và cách xử lý cho nguyên nhân này có thể làm nặng thêm nguyên nhân kia.

Đó là lý do việc tự mua thuốc bôi theo lời mách rất dễ sai.

Các nguyên nhân thường gặp

Da khô

Nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt ở người lớn tuổi và vào mùa hanh.

• Ngứa nhiều ở cẳng chân, lưng, cánh tay.
• Nặng hơn sau tắm nước nóng.
• Da căng, bong vảy nhỏ.
• Nặng hơn khi ngủ điều hoà.

Viêm da tiếp xúc

Do tiếp xúc với thứ gì đó gây kích ứng hoặc dị ứng:

• Mỹ phẩm, sữa tắm, nước giặt mới.
• Kim loại trong trang sức.
• Hoá chất tẩy rửa.
• Cây cỏ.
• Quần áo mới chưa giặt.

Đặc điểm: mẩn đỏ giới hạn đúng vùng tiếp xúc.

Mề đay

• Sẩn phù nổi gồ, ngứa nhiều.
• Xuất hiện nhanh, di chuyển chỗ này sang chỗ khác.
• Từng đám có thể lặn sau vài giờ rồi mọc chỗ khác.

Côn trùng đốt

Nốt riêng lẻ, có điểm cắn ở giữa, ngứa nhiều.

Nhiễm nấm da

• Mảng tròn, bờ gồ, lan dần ra ngoài.
• Hay gặp ở bẹn, kẽ chân, nách.
• Nặng hơn khi ẩm và nóng.

Đây là chỗ bôi nhầm thuốc gây hậu quả rõ nhất — bôi thuốc chứa corticoid lên nấm làm nấm lan rộng và khó nhận diện hơn.

Ghẻ

• Ngứa dữ dội về đêm.
• Ở kẽ ngón tay, cổ tay, thắt lưng, vùng kín.
• Nhiều người trong nhà cùng ngứa — dấu hiệu rất gợi ý.

Cần đi khám — và thường phải điều trị cho cả nhà.

Nguyên nhân toàn thân

Ngứa toàn thân kéo dài không có tổn thương da rõ có thể liên quan tới bệnh gan, bệnh thận, bệnh tuyến giáp, bệnh về máu, đái tháo đường.

Đây là lý do ngứa toàn thân kéo dài cần đi khám.

Vì sao không nên tự mua thuốc bôi

Nhiều loại thuốc bôi ngoài da bán không cần đơn có chứa corticoid.

Vấn đề

• Bôi lên nấm làm nấm lan rộng hơn.
• Bôi lên nhiễm khuẩn làm nhiễm trùng nặng hơn.
• Dùng kéo dài trên da mặt, vùng kín, nếp gấp gây teo da, giãn mạch.
• Che mờ biểu hiện làm bác sĩ khó chẩn đoán khi đi khám.
• Ngưng đột ngột có thể bùng phát nặng hơn.

Hãy hỏi dược sĩ và mô tả rõ tổn thương, thay vì mua theo tên thuốc mà người quen dùng.

Các biện pháp làm dịu an toàn

Chườm mát

Khăn ẩm mát đắp lên vùng ngứa — giảm ngứa tức thì và không có hại.

Dưỡng ẩm

• Bôi ngay sau tắm khi da còn hơi ẩm — cách này giữ nước lại trong da.
• Chọn loại không mùi, dịu nhẹ.
• Bôi nhiều lần trong ngày nếu da rất khô.

Điều chỉnh cách tắm

• Nước ấm vừa, không nóng.
• Tắm nhanh, không ngâm lâu.
• Sữa tắm dịu nhẹ, hạn chế xà phòng mạnh.
• Không chà xát mạnh.
• Thấm khô nhẹ, không lau mạnh.

Giảm kích thích

• Quần áo rộng, cotton thoáng.
• Giặt sạch quần áo mới trước khi mặc.
• Xả kỹ nước giặt.
• Cắt móng tay để đỡ làm xước khi gãi.
• Giữ phòng mát, không quá khô.
• Tránh tắm nước nóng lâu.

Tìm nguyên nhân của riêng mình

Ghi lại:

• Bắt đầu ngứa từ khi nào.
• Ngứa ở đâu, có lan không.
• Có dùng gì mới không — mỹ phẩm, sữa tắm, nước giặt, quần áo.
• Có ăn gì lạ không.
• Có dùng thuốc gì mới không.
• Có ai trong nhà cùng bị không.
• Ngứa nặng hơn lúc nào — ban đêm, sau tắm, khi ra mồ hôi.
• Chụp ảnh tổn thương — rất hữu ích vì mẩn có thể lặn trước khi đi khám.

Khi nào phải đi cấp cứu ngay

Nổi mẩn kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Khó thở, thở rít.
• Sưng môi, lưỡi, mặt, quanh mắt.
• Khàn tiếng, nuốt khó.
• Chóng mặt, ngất.
• Đau bụng dữ dội, nôn kèm nổi mẩn.
• Tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh.

Đây là dấu hiệu phản vệ — gọi cấp cứu ngay, không chờ xem có đỡ không.

Đặc biệt cảnh giác nếu vừa dùng thuốc mới, vừa ăn món lạ, hoặc vừa bị côn trùng đốt.

Khi nào nên đi khám

• Ngứa kéo dài nhiều tuần.
• Ngứa toàn thân không có tổn thương da rõ.
• Tổn thương lan rộng.
• Có mụn nước, mụn mủ, chảy dịch.
• Ngứa dữ dội về đêm hoặc nhiều người trong nhà cùng ngứa.
• Kèm sốt.
• Ngứa làm mất ngủ.
• Đã bôi thuốc mà không đỡ hoặc nặng hơn.
• Mề đay tái đi tái lại nhiều tuần.
• Kèm vàng da, sụt cân, mệt mỏi.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đừng tự mua thuốc bôi chứa corticoid — bôi nhầm lên nấm hoặc nhiễm khuẩn làm nặng hơn nhiều.
2. Chườm mát và dưỡng ẩm ngay sau tắm là hai biện pháp an toàn, hiệu quả cho phần lớn trường hợp.
3. Nổi mẩn kèm khó thở hoặc sưng môi lưỡi là cấp cứu — gọi ngay, đừng chờ.

Câu hỏi thường gặp