Vết cắt, vết xước là chuyện hằng ngày. Cách xử lý tuy đơn giản nhưng nhiều người làm sai ngay ở bước đầu tiên.
Nguyên tắc: rửa quan trọng hơn bôi
Việc quan trọng nhất là loại bỏ bụi bẩn và dị vật khỏi vết thương.
Bôi thuốc lên một vết thương còn bẩn không giải quyết được gì — thậm chí còn giữ bụi bẩn lại bên trong.
Các bước xử lý
1. Rửa tay trước
Bằng xà phòng. Nếu có găng sạch thì càng tốt.
2. Cầm máu
- Ép trực tiếp bằng gạc sạch hoặc khăn sạch.
- Ép liên tục nhiều phút, không mở ra xem liên tục.
- Nâng cao vùng bị thương nếu ở tay chân.
- Nếu gạc thấm đẫm — đắp thêm lên trên, không bóc lớp cũ ra.
3. Rửa vết thương
- Rửa dưới dòng nước sạch chảy — để cuốn trôi bụi bẩn.
- Hoặc dùng nước muối sinh lý.
- Rửa xà phòng vùng da xung quanh, hạn chế cho xà phòng vào trong vết thương.
- Loại bỏ dị vật nhìn thấy được — nếu dị vật cắm sâu thì không tự rút, đi khám.
- Lau khô nhẹ nhàng bằng gạc sạch.
4. Sát khuẩn
- Dùng dung dịch sát khuẩn phù hợp — hỏi dược sĩ.
- Không cần dùng oxy già thường quy — có thể làm tổn thương mô lành và chậm liền.
- Không đổ cồn trực tiếp vào vết thương hở.
5. Băng
- Dùng gạc hoặc băng cá nhân sạch.
- Băng vừa đủ chặt — không siết quá gây tê, tím đầu chi.
- Thay băng hằng ngày hoặc khi ướt, bẩn.
- Rửa tay trước mỗi lần thay băng.
Để hở hay băng lại
Quan niệm cũ là "để khô cho mau lành". Thực tế:
Giữ vết thương sạch và hơi ẩm dưới lớp băng thường giúp liền nhanh hơn và ít sẹo hơn so với để khô đóng vảy cứng.
Với vết xước nông, nhỏ, ở chỗ sạch thì có thể để hở sau khi đã rửa kỹ.
Những thứ KHÔNG nên bôi lên vết thương
- Kem đánh răng.
- Thuốc lào, thuốc rê.
- Các loại lá đắp không rõ nguồn gốc.
- Dầu gió.
- Nước mắm, muối hột.
- Tro bếp.
- Các loại bột không rõ thành phần.
- Kháng sinh dạng uống nghiền ra rắc lên.
Những cách này gây nhiễm trùng và làm vết thương lâu lành hơn rất nhiều.
Khi nào cần đến cơ sở y tế
Nên đi khám nếu
- Vết thương sâu, rộng, hở miệng — có thể cần khâu.
- Máu không cầm sau khi ép nhiều phút.
- Vết thương ở mặt — vì lý do thẩm mỹ.
- Vết thương do vật bẩn, rỉ sét.
- Vết cắn của động vật hoặc người.
- Có dị vật cắm sâu.
- Vết thương do vật đâm xuyên — miệng nhỏ nhưng sâu.
- Vết thương ở khớp, bàn tay, bàn chân.
- Không cử động được vùng bị thương.
- Mất cảm giác quanh vết thương.
- Người đái tháo đường, người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Người dùng thuốc chống đông.
Về phòng uốn ván
Đây là điều rất hay bị bỏ qua với các vết thương nhỏ.
Cần đi khám để được tư vấn về phòng uốn ván nếu:
- Vết thương dính đất, bùn, phân, rỉ sét.
- Vết thương do vật đâm sâu.
- Vết thương bẩn, dập nát.
- Không nhớ lần tiêm phòng uốn ván gần nhất.
- Vết thương do dẫm đinh.
Vết thương càng nhỏ càng dễ chủ quan — trong khi uốn ván là bệnh rất nặng và phòng được.
Dấu hiệu nhiễm trùng
Theo dõi vết thương trong những ngày sau:
- Sưng đỏ lan rộng ra xung quanh.
- Đau tăng dần thay vì giảm dần.
- Nóng vùng quanh vết thương.
- Chảy mủ, dịch đục.
- Có mùi hôi.
- Sốt.
- Vệt đỏ chạy từ vết thương về phía thân mình — dấu hiệu cần đi ngay.
- Hạch sưng đau ở vùng tương ứng.
Có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên thì đi khám, đừng tự mua kháng sinh bôi hay uống.
Vết thương do động vật cắn
Luôn cần đi khám — kể cả vết nhỏ.
- Rửa thật kỹ dưới vòi nước chảy với xà phòng trong nhiều phút.
- Sát khuẩn.
- Đi cơ sở y tế ngay để được tư vấn về phòng dại và phòng uốn ván.
- Ghi nhớ thông tin về con vật nếu có thể.
- Không băng kín quá chặt.
Vết cắn của người cũng cần đi khám — nguy cơ nhiễm trùng cao.
Chăm sóc trong những ngày sau
- Giữ vết thương sạch và khô ráo.
- Thay băng theo hướng dẫn.
- Không gãi, không bóc vảy.
- Hạn chế làm ướt khi tắm — có thể dùng băng chống nước.
- Hạn chế vận động mạnh vùng bị thương.
- Ăn uống đủ chất giúp vết thương liền tốt hơn.
- Che nắng vùng sẹo mới — nắng làm sẹo thâm hơn.
Về sẹo
- Sẹo mới cần tránh nắng trong nhiều tháng.
- Không bóc vảy sớm.
- Giữ ẩm vùng sẹo.
- Các sản phẩm hỗ trợ sẹo — hỏi dược sĩ, và dùng khi vết thương đã liền hẳn.
- Nếu sẹo lồi, ngứa, to dần — đi khám da liễu.
Tủ thuốc nên có gì cho vết thương
- Gạc vô trùng, băng cuộn.
- Băng cá nhân nhiều cỡ.
- Nước muối sinh lý.
- Dung dịch sát khuẩn.
- Băng keo y tế.
- Kéo, nhíp sạch.
- Găng tay dùng một lần.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Rửa sạch dưới dòng nước chảy là bước quan trọng nhất — quan trọng hơn bôi thứ gì lên.
- Đừng bôi kem đánh răng, thuốc lào hay lá không rõ nguồn gốc lên vết thương.
- Vết thương dính đất, rỉ sét hoặc do vật đâm sâu cần đi khám để phòng uốn ván — dù vết rất nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Nên rửa vết thương bằng gì?
Tốt nhất là nước sạch hoặc nước muối sinh lý, rửa dưới dòng nước chảy để cuốn trôi bụi bẩn. Đây là bước quan trọng hơn nhiều so với việc bôi thuốc lên trên.
Có nên dùng oxy già cho vết thương không?
Không nên dùng thường quy vì có thể làm tổn thương mô lành và chậm liền vết thương. Nước sạch hoặc nước muối sinh lý là đủ cho phần lớn vết thương nhỏ.
Vết thương nên để hở hay băng lại?
Giữ vết thương sạch và hơi ẩm dưới lớp băng thường giúp liền nhanh hơn và ít sẹo hơn so với để khô đóng vảy, nhất là trong vài ngày đầu.
Dấu hiệu nào cho thấy vết thương bị nhiễm trùng?
Sưng đỏ lan rộng, đau tăng dần, chảy mủ, có mùi, sốt, hoặc xuất hiện vệt đỏ chạy từ vết thương về phía thân mình.